Τι κάνει καλούς και τι κακούς κάποιους πατεράδες; Επιστήμονες ίσως βρήκαν το μυστικό

Τα θηλαστικά στον πλανήτη, σε ποσοστό που ξεπερνά το 95%, μεγαλώνουν σε οικογένειες με έναν μόνο γονέα – συνήθως τη μητέρα. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου οι πατέρες παραμένουν κοντά στα μικρά τους, η συμπεριφορά τους ποικίλλει σημαντικά: από στοργική και προστατευτική έως και επιθετική. Το γιατί υπάρχει αυτό το ευρύ φάσμα πατρικής συμπεριφοράς εξακολουθεί να αποτελεί μυστήριο για τους εξελικτικούς βιολόγους.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το αφρικανικό ριγωτό ποντίκι (Rhabdomys pumilio). Τα αρσενικά του είδους επιδεικνύουν διαφορετικές αντιδράσεις προς τα μικρά τους. Ορισμένα φροντίζουν τα νεογνά, τα καθαρίζουν και τα ζεσταίνουν με το σώμα τους, ενώ άλλα τα αγνοούν ή επιτίθενται στα πιο αδύναμα.

Η νέα έρευνα του Princeton

Ερευνητές του Πανεπιστημίου Princeton μελέτησαν πρόσφατα τους νευρολογικούς μηχανισμούς πίσω από τη συμπεριφορά των αρσενικών ποντικιών. Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, δείχνει ότι συγκεκριμένες μοριακές ομάδες στον εγκέφαλο μπορεί να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πατέρες αντιδρούν στα μικρά τους.

Η ομάδα κατέγραψε τη νευρική δραστηριότητα των αρσενικών ποντικιών σε διάφορες συνθήκες, με ή χωρίς παρουσία μικρών. Διαπιστώθηκε ότι η δραστηριότητα στην περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται medial preoptic area (MPOA) αυξανόταν όταν τα αρσενικά ερχόντουσαν σε επαφή με νεογνά. Όσο υψηλότερη ήταν η δραστηριότητα, τόσο πιο φροντιστική η συμπεριφορά τους· αντίθετα, χαμηλότερη δραστηριότητα συνδεόταν με επιθετικότητα.

«Αλλά στην περίπτωση αυτών των αρσενικών, δεν είναι η εγκυμοσύνη ή η πατρότητα που μεταμορφώνει τον εγκέφαλό τους», εξήγησε ο νευροεπιστήμονας και συν-συγγραφέας της μελέτης Forrest Rogers. «Οι εργένηδες μπορούν να είναι εξίσου ικανοί στο να φροντίζουν όσο και οι έμπειροι πατέρες».

Το γονίδιο Agouti και η πατρική συμπεριφορά

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η MPOA δεν είναι η μόνη περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη γονική φροντίδα. Οι πιο στοργικοί πατέρες εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα του γονιδίου Agouti, το οποίο είναι γνωστό κυρίως για τον ρόλο του στον μεταβολισμό και τη χρωματική απόχρωση του δέρματος.

«Η ανακάλυψη αυτού του άγνωστου μέχρι σήμερα ρόλου του γονιδίου στον εγκέφαλο ήταν συναρπαστική», σημείωσε ο Rogers. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι τα επίπεδα του Agouti επηρεάζονταν από τις κοινωνικές συνθήκες: τα μοναχικά αρσενικά είχαν χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με εκείνα που ζούσαν σε ομάδες, ενώ η τεχνητή αύξηση του γονιδίου μέσω γονιδιακής θεραπείας μείωνε τη φροντίδα προς τα μικρά.

Αντίθετα, όταν οι ερευνητές μετέφεραν κάποια από αυτά τα αρσενικά σε πιο απομονωμένο περιβάλλον, τα επίπεδα του Agouti μειώθηκαν φυσικά και η συμπεριφορά τους απέναντι στα μικρά έγινε ξανά φροντιστική.

Πώς το περιβάλλον επηρεάζει την πατρότητα

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το Agouti μπορεί να λειτουργεί ως εξελικτικός μηχανισμός που επιτρέπει στα ζώα να ενσωματώνουν πληροφορίες του περιβάλλοντος, όπως ο κοινωνικός ανταγωνισμός ή η πυκνότητα του πληθυσμού, και να προσαρμόζουν την ισορροπία μεταξύ αυτοσυντήρησης και φροντίδας των απογόνων», δήλωσε η νευροεπιστήμονας Catherine Peña, συν-συγγραφέας της μελέτης.

Οι ερευνητές σκοπεύουν να διερευνήσουν περαιτέρω ποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν τα επίπεδα του Agouti σε θηλαστικά όπως τα ριγωτά ποντίκια και οι άνθρωποι. Προειδοποιούν, ωστόσο, ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να θεωρηθούν ως «συνταγή» για την καλή πατρότητα, αλλά ως εργαλείο κατανόησης των παραγόντων που μπορεί να οδηγήσουν σε φαινόμενα παραμέλησης ή κακοποίησης.

«Η γονεϊκότητα είναι ένα σύνθετο χαρακτηριστικό. Δεν υπονοούμε ότι κάποιος μπορεί να πάρει ένα χάπι για να γίνει καλύτερος γονιός ή ότι οι δυσκολίες στην ανατροφή οφείλονται σε κάποια μοριακή ανεπάρκεια», κατέληξε η Peña.