Τι είναι οι μικρές κόκκινες κουκίδες στον ουρανό; Επιτέλους λύση στο κοσμικό μυστήριο
Οι μικρές Κόκκινες Κουκκίδες, τα αινιγματικά αντικείμενα που εντοπίστηκαν για πρώτη φορά από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb, έχουν πλέον μία νέα εξήγηση, σύμφωνα με ανακοίνωση του Instituto de Astrofísica de Canarias (IAC) στις 22 Φεβρουαρίου και δημοσίευση στο περιοδικό Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Η διεθνής ομάδα, με επικεφαλής ερευνητές από το Ινστιτούτο Κοσμολογίας Kavli του Κέιμπριτζ, εντόπισε ένα τέτοιο αντικείμενο σε απόσταση μόλις λίγων δισεκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Η εγγύτητα αυτή επιτρέπει λεπτομερή μελέτη με επίγεια τηλεσκόπια, μετατρέποντας ένα μυστήριο του πρώιμου σύμπαντος σε αντικείμενο άμεσης παρατήρησης.
Δύο ομάδες, υπό την καθοδήγηση του Roberto Maiolino από το Ινστιτούτο Kavli, εντόπισαν ανεξάρτητα κοντινά παραδείγματα των LRDs. Η ανακάλυψη αυτή ανοίγει τον δρόμο για βαθύτερη κατανόηση της φύσης αυτών των συμπαγών, φωτεινών σχηματισμών.
Οι Μικρές Κόκκινες Κουκκίδες αποτελούν ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ευρήματα του JWST από το 2022. Εντοπίστηκαν σε εποχές όπου το σύμπαν είχε ηλικία μικρότερη από 1,5 δισ. έτη και φαίνεται να φιλοξενούν ταχέως αναπτυσσόμενες υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Παράλληλα, παρουσιάζουν ασυνήθιστα χαμηλή εκπομπή σε ακτίνες Χ και υπέρυθρο φάσμα, γεγονός που αμφισβητεί τα καθιερωμένα μοντέλα εξέλιξης των μαύρων τρυπών.
Το πλησιέστερο αντικείμενο, με την ονομασία SDSS J102530.29+140207.3, εντοπίστηκε στη βάση δεδομένων της Ψηφιακής Επισκόπησης Ουρανού Sloan. Παρατηρήσεις με το Μεγάλο Τηλεσκόπιο των Καναρίων (Gran Telescopio Canarias – GTC) αποκάλυψαν αχνές γραμμές εκπομπής ιονισμένου σιδήρου, ένδειξη ύπαρξης πυκνού αερίου γύρω από τη μαύρη τρύπα.
Οι ίδιες γραμμές εκπομπής έχουν εντοπιστεί και σε πιο μακρινές LRDs που παρατηρήθηκαν από το JWST, επιβεβαιώνοντας τη σύνδεση μεταξύ των τοπικών και των πρώιμων κοσμικών πληθυσμών.
«Οι Μικρές Κόκκινες Κουκκίδες είναι μοναδικά εργαστήρια», δήλωσε η Xihan Ji, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Kavli και πρώτη συγγραφέας μιας εκ των μελετών. «Μας επιτρέπουν να εξετάσουμε με εξαιρετική λεπτομέρεια τα περιβάλλοντα πυκνού αερίου που συνέβαλαν στην ταχεία ανάπτυξη των μαύρων τρυπών στο πρώιμο σύμπαν».
Η ανακάλυψη έρχεται σε μια περίοδο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας γύρω από τα LRDs. Τον Ιανουάριο του 2026, μελέτη στο Nature με επικεφαλής τον Vadim Rusakov παρουσίασε στοιχεία ότι τα LRDs είναι νεαρές υπερμεγέθεις μελανές οπές, μικρότερες από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί, καλυμμένες από πυκνά κουκούλια ιονισμένου αερίου.
Παράλληλα, ομάδα υπό τον Ruqiu Lin ανέφερε τον Ιούλιο του 2025 την ανακάλυψη τριών τοπικών LRDs, σε ερυθρομετατοπίσεις 0,1 έως 0,2. Ένα από αυτά, γνωστό ως “The Egg”, παρουσίασε χαρακτηριστικά απορρόφησης που υποδηλώνουν ψυχρό αέριο γύρω από τη μελανή οπή.
Οι παρατηρήσεις του GTC, σε συνδυασμό με δεδομένα του δορυφόρου NuSTAR της NASA, κατέδειξαν ότι το κοντινό LRD παρουσιάζει εξαιρετικά χαμηλή εκπομπή ακτίνων Χ. Η ανάλυση των δεδομένων της ομάδας Ji et al. δείχνει πυκνότητα στήλης άνω των 10²⁴ σωματιδίων ανά τετραγωνικό εκατοστό, επαρκή ώστε να απορροφά σχεδόν όλη την ακτινοβολία υψηλής ενέργειας — χαρακτηριστικό που το κατατάσσει ως “Compton-thick”.
Η νέα αυτή ανακάλυψη, που συνδέει τις παρατηρήσεις του James Webb με επίγεια δεδομένα, προσφέρει ένα κρίσιμο βήμα για την κατανόηση του ρόλου των LRDs στην εξέλιξη των πρώτων γαλαξιών και των μαύρων τρυπών στο σύμπαν.