Ο Τραμπ ρίχνει τα ζάρια
Ο πρόεδρος Τραμπ δεν έχει κανένα σχέδιο, πόσω μάλλον στρατηγική εξόδου. Αντί για αυτό, κάλεσε τον ιρανικό λαό να εξεγερθεί και να ανατρέψει το καθεστώς. Την τελευταία φορά που το επιχειρήσαμε τα πράγματα πήγαν πολύ άσχημα. Το 1991, ο πρόεδρος Τζορτζ Χ. Ου. Μπους κάλεσε τους σιίτες και τους Κούρδους του Ιράκ να εξεγερθούν κατά του Σαντάμ Χουσεΐν. Το έκαναν. Δεν τους στηρίξαμε. Σφαγιάστηκαν. Μέχρι στιγμής, φαίνεται πως ο λαός του Ιράν δεν τσιμπάει το δόλωμα.
Βλέπουμε πλέον ότι οι «απρόβλεπτες πολιτικές» του Τραμπ ακολουθούν ένα προβλέψιμο μοτίβο: επιτυγχάνει τακτικό αιφνιδιασμό επιτιθέμενος σε διαπραγματευτικούς εταίρους ακριβώς τη στιγμή που οι συνομιλίες φαίνεται να προχωρούν. Λίγες ώρες πριν ξεκινήσουν οι βομβαρδισμοί, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε ανακοινώσει σημαντική πρόοδο στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν. Αντί να δοκιμάσει αυτή την πρόοδο, ο Τραμπ επέλεξε τον πόλεμο.
Γιατί όμως; Μια εξήγηση μπορεί να βρίσκεται στην εσωτερική πολιτική. Οι τεχνικές παραχωρήσεις που προκύπτουν από διαπραγματεύσεις – επίπεδα εμπλουτισμού, όρια αποθεμάτων, επιθεωρήσεις – είναι δύσκολο να παρουσιαστούν ως θεαματικές νίκες. Μια εκστρατεία βομβαρδισμών «πουλάει» ευκολότερα από περιορισμούς σε φυγοκεντρητές. Αλλά η βαθύτερη εξήγηση ίσως βρίσκεται αλλού. Δεν μπορώ να αποφύγω το συμπέρασμα ότι το Ισραήλ παρέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτόν τον πόλεμο. Ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο το είπε σχεδόν ανοιχτά: γνωρίζαμε ότι το Ισραήλ επρόκειτο να επιτεθεί, αναγκάζοντας έτσι το Ιράν να απαντήσει. Επομένως, χτυπήσαμε πρώτοι.
Μια επιτυχημένη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν θα μείωνε τις εντάσεις σε όλη την περιοχή και θα αποδυνάμωνε την αίσθηση επείγοντος που στηρίζει εδώ και χρόνια το ισραηλινό αφήγημα περί άμεσου κινδύνου. Είναι λοιπόν λογικό να συμπεράνει κανείς ότι οι ισραηλινές προτιμήσεις καθόρισαν τον χρόνο και την κλίμακα αυτού του πολέμου.
Ο πρόεδρος Τραμπ, ωστόσο, φαίνεται ολοένα και πιο εκτός βάθους στην προσπάθειά του να διεξαγάγει τον πόλεμο. Η αρχική του δικαιολόγηση – χωρίς αποδείξεις και προς δυσπιστία των περισσότερων επαγγελματιών αναλυτών – ήταν ότι έπρεπε να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν, δήθεν μόλις λίγες ημέρες μακριά, και η ανάπτυξη διηπειρωτικού πυραύλου. Πώς συμβιβάζεται αυτό με τον ισχυρισμό του ότι τα αμερικανικά πλήγματα πριν από έξι μήνες «εξαφάνισαν» το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα; Πέντε ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, οι στόχοι του Τραμπ άλλαξαν: τώρα ζητεί αλλαγή καθεστώτος.
Τα κράτη του Κόλπου βλέπουν τον χειρότερο εφιάλτη τους να γίνεται πραγματικότητα. Το Ισραήλ τούς παρέσυρε, μαζί με τις ΗΠΑ, σε πόλεμο με το Ιράν. Η εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει διαβρωθεί. Ο αραβικός κόσμος βλέπει σε αυτόν τον πόλεμο επιβεβαίωση της πεποίθησής του ότι το Ισραήλ χειραγωγεί την αμερικανική ισχύ για να στηρίξει την ισραηλινή περιφερειακή ηγεμονία. Αλλες χώρες που εξαρτώνται από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ θα πρέπει να κινηθούν με προσοχή.
Η ιστορία είναι αμείλικτη με ηγέτες που συγχέουν την παρόρμηση με τη στρατηγική. Και είναι ακόμη πιο αμείλικτη με έθνη που επιτρέπουν να συρθούν σε πολέμους που δεν χρειάζονταν, για στόχους που ποτέ δεν όρισαν με σαφήνεια. Ο λογαριασμός για τέτοιους πολέμους μοιάζει με τον λογαριασμό σε ένα μπαρ: είναι πάντα πολύ μεγαλύτερος απ’ όσο περιμένεις.