Μέση Ανατολή: Οι μονάδες αφαλάτωσης στο στόχαστρο – Πώς επηρεάζονται οι χώρες του Κόλπου
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και οι γειτονικές χώρες του Περσικού Κόλπου αξιοποιούν τα πλούσια αποθέματα ορυκτών καυσίμων όχι μόνο για οικονομικό όφελος, αλλά και για την παραγωγή πόσιμου νερού. Το πετρέλαιο που εξάγεται τροφοδοτεί περισσότερες από 400 μονάδες αφαλάτωσης, οι οποίες μετατρέπουν το θαλασσινό νερό σε πόσιμο, εξασφαλίζοντας την επιβίωση εκατομμυρίων κατοίκων.
Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, με επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, σε αντίποινα για ιρανικά πλήγματα σε διυλιστήρια και εργοστάσια φυσικού αερίου, έχει πλήξει σοβαρά τις οικονομίες των χωρών του Κόλπου. Η φήμη τους για ασφάλεια και σταθερότητα, χτισμένη με κόπο επί δεκαετίες, δοκιμάζεται έντονα.
Σύμφωνα με το The Conversation, τα ιρανικά πλήγματα στις 2 Μαρτίου στο λιμάνι Τζεμπέλ Άλι του Ντουμπάι προκάλεσαν ζημιές σε μεγάλο εργοστάσιο με 43 μονάδες αφαλάτωσης, που παράγουν περισσότερα από 160 δισεκατομμύρια γαλόνια νερού ετησίως. Παράλληλα, ζημιές έχουν καταγραφεί στο εργοστάσιο Fujairah F1 των ΗΑΕ και στο Doha West του Κουβέιτ, πιθανότατα από επιθέσεις σε κοντινά λιμάνια ή συντρίμμια από αναχαιτίσεις drones.
Η στρατηγική σημασία των εργαστασίων αφαλάτωσης
Η αφαλάτωση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ανάπτυξη και τον τρόπο ζωής στα κράτη του Κόλπου. Επιτρέπει την ύπαρξη γηπέδων γκολφ, σιντριβανιών, υδάτινων πάρκων και ακόμη και εσωτερικών πιστών σκι με τεχνητό χιόνι. Οκτώ από τις δέκα μεγαλύτερες μονάδες αφαλάτωσης παγκοσμίως βρίσκονται στην Αραβική Χερσόνησο, ενώ οι δύο μονάδες Sorek του Ισραήλ συμπληρώνουν τη λίστα.
Οι χώρες της περιοχής διαθέτουν περίπου το 60% της παγκόσμιας δυναμικότητας αφαλάτωσης, με τις εγκαταστάσεις γύρω από τον Περσικό Κόλπο και την Αραβική Θάλασσα να παράγουν πάνω από το 30% του παγκόσμιου αφαλατωμένου νερού. Περίπου 100 εκατομμύρια άνθρωποι εξαρτώνται από αυτές τις μονάδες για την καθημερινή τους ύδρευση – χωρίς αυτές, η ζωή στο Κουβέιτ, το Κατάρ, τα ΗΑΕ και μεγάλο μέρος της Σαουδικής Αραβίας θα ήταν πρακτικά αδύνατη.
Απειλές και ιστορικά προηγούμενα
Οι ανησυχίες για επιθέσεις σε εγκαταστάσεις αφαλάτωσης υπήρχαν εδώ και δεκαετίες. Από τη δεκαετία του 1980, η CIA είχε επισημάνει τον κίνδυνο. Κατά την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ το 1990, οι φόβοι αυτοί επιβεβαιώθηκαν, όταν ιρακινές δυνάμεις απελευθέρωσαν εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, απειλώντας να σαμποτάρουν τα συστήματα αφαλάτωσης.
Οι αρχές τότε εγκατέστησαν προστατευτικά φράγματα για να διαφυλάξουν τις βαλβίδες εισαγωγής σε μεγάλα εργοστάσια, ενώ στο Κουβέιτ οι σαμποτάζ προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στην ικανότητα αφαλάτωσης της χώρας. Με τη βοήθεια της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΠΑ, μεταφέρθηκαν εκατοντάδες βυτιοφόρα και κινητές μονάδες αφαλάτωσης για να καλυφθούν οι ανάγκες, ωστόσο η πλήρης αποκατάσταση χρειάστηκε χρόνια.
Αναζωπυρώνονται οι φόβοι
Οι φόβοι για νέες επιθέσεις αναζωπυρώθηκαν μετά τις εκτοξεύσεις drones και πυραύλων από το κίνημα των Χούθι της Υεμένης το 2019 και το 2022 σε εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας στο Al-Shuqaiq, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν μόνιμες ζημιές. Ωστόσο, τα όπλα του Ιράν θεωρούνται πολύ πιο εξελιγμένα και πολυάριθμα, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών επιπτώσεων σε περίπτωση επίθεσης.
Υπάρχει μια ειρωνεία σε αυτή την κατάσταση: η πρωτεύουσα του Ιράν, η Τεχεράνη, αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση έλλειψης νερού. Το 2025, η κυβέρνηση φέρεται να εξέτασε ακόμη και τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην ακτή λόγω ξηρασίας. Ωστόσο, το Ιράν εξαρτάται κυρίως από φράγματα και πηγάδια, γεγονός που το καθιστά λιγότερο ευάλωτο σε επιθέσεις στις μονάδες αφαλάτωσης.
Σε κάθε περίπτωση, το νερό μπορεί να εξελιχθεί σε καθοριστικό παράγοντα στη βία της περιοχής, αφήνοντας βαθιές πολιτικές πληγές. Εάν οποιαδήποτε πλευρά επιτεθεί σκόπιμα σε πηγές ύδρευσης ή μονάδες αφαλάτωσης, αυτό θα συνιστούσε σαφή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.