Αναμένοντας ένα κουρδικό μέτωπο
Η ένταση στα σύνορα του Ιράν με το Κουρδιστάν κλιμακώνεται και πολλαπλές ενδείξεις συγκλίνουν στην πιθανότητα μιας οργανωμένης κουρδικής ένοπλης πρωτοβουλίας. Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ προσπαθούν να υποκινήσουν κουρδικές δυνάμεις ως μοχλό πίεσης προς την Τεχεράνη, αφού δεν έχουν άλλο στρατό στο πεδίο.
Στις 2 και 3 Μαρτίου η ισραηλινή αεροπορία πραγματοποίησε πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο ιρανικό Κουρδιστάν. Η απάντηση ήρθε από την Kata’ib Hezbollah, φιλοϊρανική πολιτοφυλακή, που έπληξε υποδομές μεταφορών στις Κουρδικές Αυτόνομες Περιοχές (KRG) του Ιράκ. Ιρανοί αναλυτές, όπως ο Αλί Μουσαβί, εκτιμούν ότι η Τεχεράνη θεωρεί πλέον πιθανή την επέκταση της σύγκρουσης σε ιρακινό έδαφος.
Την ίδια στιγμή, το CNN μετέδωσε ότι η CIA εργάζεται για τον εξοπλισμό κουρδικών δυνάμεων με στόχο την υποκίνηση λαϊκής εξέγερσης. Η λογική είναι ότι οι Κούρδοι μπορούν να προσφέρουν τις χερσαίες δυνάμεις που οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν να αναπτύξουν και το Ισραήλ δεν μπορεί να διαθέσει.
Η Μπουρσού Οζτσελίκ, αναλύτρια στο Royal United Services Institute (RUSI), ένα από τα πιο αναγνωρισμένα βρετανικά ινστιτούτα στρατηγικών μελετών, σημειώνει ότι η ιδέα αξιοποίησης του PJAK ως ένοπλου μοχλού πίεσης θυμίζει την τακτική που εφαρμόστηκε στη Συρία και παλαιότερα το Ιρακ. Πρόκειται για δοκιμασμένη τακτική.
Παράλληλα, η πολιτική κινητοποίηση των Κούρδων επιταχύνεται. Στις 3 Μαρτίου, ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνομίλησε τηλεφωνικά με τους Μασούντ Μπαρζανί και Μπαφέλ Ταλαμπανί, σε μια περίοδο όπου η κουρδική ηγεσία επιχειρεί να εμφανιστεί ενωμένη μετά τις συγκρούσεις του καλοκαιριού του 2025.
Η Γκολαλέ Σαραφκαντί, πολιτική ακτιβίστρια με μακρά παρουσία στο κουρδικό κίνημα, υπογραμμίζει ότι στις 22 Φεβρουαρίου πέντε κουρδικά κόμματα του Ιράν συγκρότησαν τη Συμμαχία Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν. Στη Συμμαχία συμμετέχουν το PDKI, το PAK, το PJAK, το Komala και το Khabat, ενώ νέα φράξια του Komala προσχώρησε στις 4 Μαρτίου.
Το κοινό πλαίσιο προβλέπει ενιαία διπλωματική επιτροπή, συντονισμένη ένοπλη δύναμη και μεταβατική διοίκηση για περιοχές που ενδέχεται να τεθούν υπό κουρδικό έλεγχο. Σύμφωνα με τη Σαραφκαντί, χιλιάδες είναι έτοιμοι να μετακινηθούν στο μέτωπο, πέρα από τους ήδη ενταγμένους μαχητές.
Η Τουρκία παρακολουθεί τις εξελίξεις με προσοχή. Εχοντας πρόσφατα επιτύχει στρατιωτική νίκη κατά των SDF στη Συρία, δύσκολα θα αποδεχθεί την ανάδυση μιας νέας κουρδικής οντότητας στο Ιράν. Ο Οραλ Τόγα, αναλυτής στο Center for Iranian Studies (IRAM), εκτιμά ότι η Αγκυρα μπορεί προσωρινά να τηρήσει στάση αναμονής, εκτιμώντας την επιχειρησιακή δύναμη των Κούρδων σε 8-10 χιλιάδες μαχητές, που δεν μπορούν να επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές στο πεδίο. Επισημαίνει επίσης τις εσωτερικές κουρδικές διαιρέσεις και την ιστορική δυσπιστία απέναντι σε εξωτερικούς προστάτες.
Παρόμοιες εκτιμήσεις εκφράζονται και στην Τεχεράνη, όπου θεωρείται δεδομένο ότι Συρία, Ιράκ και Τουρκία θα αντιταχθούν σε κάθε μορφή κουρδικής ανεξαρτησίας.
Το Μπακού, σύμμαχος τόσο της Τουρκίας όσο και του Ισραήλ, διατηρεί προσεκτική στάση. Την Πέμπτη 5 Μαρτίου προστέθηκε και το Αζερμπαϊτζάν στη λίστα των κρατών που έχουν δεχτεί επίθεση από drone. Οπως και στην Τουρκία, η όποια αντίδραση θα είναι μάλλον περιορισμένης κλίμακας, εκτός εάν το Ιράν κλιμακώσει τη στάση του. Η Ντε Μουρ Κονούλ του International Crisis Group, διεθνούς οργανισμού ανάλυσης συγκρούσεων, σημειώνει ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν στηρίζει αποσχιστικά κινήματα και ανησυχεί για πιθανή αποσταθεροποίηση κοντά σε περιοχές με αζερικό πληθυσμό.
Ο Μπαράκ Σίνερ του Henry Jackson Society (HJS), βρετανικού think tank με έμφαση στη διεθνή ασφάλεια, υπογραμμίζει ότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ έχουν ξεκάθαρο όραμα για το μέλλον του Ιράν: ενιαίο, ομοσπονδιακό ή διαμελισμένο. Η απουσία στρατηγικής συνοχής δημιουργεί τον κίνδυνο περιφερειακής σύγκρουσης, καθώς γειτονικά κράτη μπορεί να επιδιώξουν επέκταση επιρροής μέσω εθνοτικών ομάδων.
Παρά τις αντιφάσεις, το κουρδικό κίνημα εμφανίζεται πιο ώριμο από ποτέ. Οπως τονίζει η Σαραφκαντί, «αυτό είναι ένα πολιτικό πρόγραμμα με έναν στρατό, όχι το αντίστροφο». Το αν αυτή η κινητοποίηση θα μετατραπεί σε πραγματική στρατιωτική πρωτοβουλία ή θα παραμείνει μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής διελκυστίνδας μένει να φανεί τις επόμενες εβδομάδες.
Ο Ηλίας Ρουμπάνης είναι διεθνολόγος, συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων