Διαστρικός «αγγελιοφόρος» από άλλο ηλιακό σύστημα ίσως κρύβει στοιχεία για το πώς γεννιούνται οι πλανήτες
Αστρονόμοι που μελετούν τον διαστρικό επισκέπτη 3I/ATLAS ανακάλυψαν ότι ο κομήτης είναι ασυνήθιστα πλούσιος σε αλκοόλες — ένα χημικό στοιχείο-κλειδί που μπορεί να αποκαλύψει πώς σχηματίζονται οι πλανήτες και τα παγωμένα σώματα γύρω από άλλα άστρα.
Χρησιμοποιώντας τις ισχυρές ραδιοκεραίες του Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) στη Χιλή, οι ερευνητές εντόπισαν εξαιρετικά ισχυρά σήματα μεθανόλης (CH3OH), ενός απλού μορίου αλκοόλης, στο νέφος αερίων που περιβάλλει τον κομήτη.
Καθώς ο 3I/ATLAS πλησίαζε τον Ήλιο και η ηλιακή ακτινοβολία θερμαινε την παγωμένη επιφάνειά του, απελευθερώνονταν αέρια και σκόνη που σχημάτιζαν ένα φωτεινό φωτοστέφανο — ή κόμη — γύρω από τον πυρήνα του. Αυτό επέτρεψε στο ALMA να αναλύσει λεπτομερώς τη χημική σύνθεση του αντικειμένου.
Οι μετρήσεις δείχνουν ότι η μεθανόλη είναι πολύ πιο άφθονη, σε σχέση με το κυανιούχο υδρογόνο, από ό,τι συνήθως παρατηρείται σε κομήτες του δικού μας ηλιακού συστήματος. Η χημική αυτή ανισορροπία υποδηλώνει ότι ο 3I/ATLAS πιθανότατα σχηματίστηκε σε ένα πλανητικό σύστημα με διαφορετικές φυσικές συνθήκες — όπως χαμηλότερες θερμοκρασίες ή διαφορετική χημική σύσταση — σύμφωνα με ανακοίνωση του National Radio Astronomy Observatory (NRAO).
«Η παρατήρηση του 3I/ATLAS είναι σαν να παίρνουμε ένα αποτύπωμα από ένα άλλο ηλιακό σύστημα», δήλωσε ο Nathan Roth, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής στο American University. «Οι λεπτομέρειες αποκαλύπτουν τη σύνθεσή του – και είναι γεμάτος με μεθανόλη σε βαθμό που δεν βλέπουμε συνήθως σε κομήτες του δικού μας συστήματος».
Ένας διαστρικός αγγελιοφόρος
Η μεθανόλη, που στη Γη χρησιμοποιείται για βιομηχανικούς σκοπούς (σε αντίθεση με την αιθανόλη που είναι πόσιμη), δεν είναι σπάνια στο Διάστημα. Δημιουργείται στις επιφάνειες παγωμένων κόκκων σκόνης μέσα σε διαστρικά νέφη και ενσωματώνεται στους κομήτες κατά τη διάρκεια του σχηματισμού πλανητών. Ωστόσο, η ποσότητα που ανιχνεύθηκε στον 3I/ATLAS είναι ασυνήθιστα υψηλή σε σχέση με τους κομήτες του ηλιακού μας συστήματος, καθιστώντας τον ένα πολύτιμο χημικό «αποτύπωμα» από άλλο πλανητικό σύστημα.
Ο κομήτης ανακαλύφθηκε τον Ιούλιο του 2025 από το σύστημα Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System και είναι μόλις το τρίτο γνωστό αντικείμενο που έχει επιβεβαιωθεί ότι προέρχεται από τον διαστρικό χώρο. Πρώτος ήταν ο ‘Oumuamua το 2017 και ακολούθησε ο 2I/Borisov το 2019, με πιο παραδοσιακή εμφάνιση κομήτη.
Από την ανακάλυψή του, τηλεσκόπια σε όλο τον κόσμο — μεταξύ αυτών το Hubble Space Telescope και το James Webb Space Telescope — παρακολουθούν την πορεία του καθώς διασχίζει το εσωτερικό του ηλιακού συστήματος. Οι εικόνες δείχνουν μια διάχυτη κόμη και μια αχνή ουρά σκόνης, που δημιουργούνται όταν η ηλιακή θερμότητα εξατμίζει τους πάγους του απελευθερώνοντας αέρια και σωματίδια στο Διάστημα.
Τα ευρήματα των παρατηρήσεων
Οι εκροές αυτές εξηγούν επίσης το φαινόμενο μιας τεράστιας νεφέλης αερίων που λάμπει σε ακτίνες Χ, καθώς φορτισμένα σωματίδια του ηλιακού ανέμου συγκρούονται με την ύλη που εκτοξεύεται από τον πυρήνα. Οι παρατηρήσεις του ALMA αποκάλυψαν ότι το κυανιούχο υδρογόνο προέρχεται κυρίως από τον πυρήνα, ενώ η μεθανόλη απελευθερώνεται τόσο από τον πυρήνα όσο και από παγωμένους κόκκους μέσα στην κόμη, που λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί κομήτες. Είναι η πρώτη φορά που τέτοια λεπτομερής χαρτογράφηση εκπομπών παρατηρείται σε διαστρικό αντικείμενο, σύμφωνα με την ανακοίνωση.
Η άφιξη ενός νέου διαστρικού σώματος έχει προκαλέσει και διαδικτυακές εικασίες, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι ο 3I/ATLAS θα μπορούσε να έχει τεχνητή προέλευση. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία — όπως η ουρά, οι πίδακες αερίων και η μοριακή του σύνθεση — δείχνουν ξεκάθαρα ότι πρόκειται για φυσικό παγωμένο σώμα.
Για τους επιστήμονες, αυτό είναι το πραγματικό ενδιαφέρον. Αντικείμενα όπως ο 3I/ATLAS λειτουργούν ως αγγελιοφόροι από άλλα πλανητικά συστήματα, διατηρώντας τις χημικές συνθήκες που επικρατούσαν εκεί πριν από δισεκατομμύρια χρόνια. Προσφέρουν έτσι σπάνιες ευκαιρίες να μελετηθούν τα δομικά στοιχεία μακρινών κόσμων χωρίς να χρειαστεί να φύγουμε από το δικό μας ηλιακό σύστημα.
Η νέα μελέτη έχει υποβληθεί για δημοσίευση και είναι διαθέσιμη ως προδημοσίευση στην πλατφόρμα arXiv.