Ο φόβος για συνδυασμό αρνητικών εξελίξεων

Λεπτή ισορροπία μεταξύ προσαρμοστικότητας και κόπωσης – με τις διεθνείς αγορές να φοβούνται κυρίως τον συνδυασμό αρνητικών εξελίξεων παρά την ενεργειακή κρίση καθαυτή. Η κρίση στη Μ. Ανατολή κλιμακώνεται, με τις αγορές ήδη να σταθμίζουν το ενδεχόμενο οι συγκρούσεις να διαρκέσουν περισσότερο από λίγες εβδομάδες, ενώ ακόμη μεγαλύτερη νευρικότητα επικρατεί στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς η διακίνηση ενεργειακών προϊόντων διά θαλάσσης μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει πρακτικά διακοπεί.

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη εμφανίσει σημαντική αύξηση, υπερβαίνοντας περιστασιακά ακόμη και τα 100 ευρώ – για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία – ενώ παράλληλα έντονες είναι οι αναταράξεις και στην αγορά φυσικού αερίου.

Η αυξανόμενη ασάφεια και τα αντικρουόμενα μηνύματα που εκπέμπονται καθημερινά από τους βασικούς εμπλεκόμενους στη σύγκρουση επιτείνουν την αβεβαιότητα. Η διεύρυνση της περιμέτρου των χτυπημάτων από το Ιράν, το οποίο για πρώτη φορά στοχοποιεί κορυφαίους παραγωγούς ενέργειας, εντείνει τις ανησυχίες και τους κινδύνους, οδηγώντας στη συνεκτίμηση ακόμη πιο ακραίων σεναρίων.

Θεωρητικά και πρακτικά, ωστόσο, η ικανότητα της διεθνούς – και ειδικότερα της ευρωπαϊκής – οικονομίας να αντιμετωπίζει διαταραχές τέτοιας φύσεως έχει αυξηθεί σημαντικά, ύστερα από μία σειρά προσαρμογών που υλοποιήθηκαν τα προηγούμενα έτη, ενώ και η εμπλοκή ανταγωνιστικών  παγκόσμιων δυνάμεων που θα μπορούσε να υποδαυλίσει περαιτέρω την κρίση παραμένει μέχρι σήμερα περιορισμένη.

Η νευρική αντίδραση των αγορών διεθνώς φαίνεται μέχρι σήμερα να αντανακλά κυρίως τον φόβο για μια αλληλουχία αρνητικών οικονομικών εξελίξεων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς τις χρηματοοικονομικές συνθήκες – με δεδομένες τις ακόμη υψηλές μετοχικές αποτιμήσεις, ειδικά πέραν του Ατλαντικού και τα τεράστια επενδυτικά στοιχήματα – καθώς και τον κίνδυνο πληθωριστικής ανάφλεξης συνδυασμένης με σημαντική οικονομική επιβράδυνση, η οποία θα περιόριζε τα περιθώρια αντίδρασης της νομισματικής πολιτικής. Οι εξελίξεις αυτές θα μπορούσαν παράλληλα να οξύνουν και τις δημοσιονομικές προκλήσεις αλλά και τις διαθρωτικές / παραγωγικές αδυναμίες για πολλές μεγάλες οικονομίες.

Οσον αφορά την ελληνική οικονομία, αυτή συνεχίζει να εμφανίζει ανθεκτική ανοδική δυναμική, ενώ έχει επιτύχει ακόμη μεγαλύτερη διαφοροποίηση στο ενεργειακό πεδίο, με αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ, εναλλακτικούς προμηθευτές ορυκτών καυσίμων, σημαντικούς ακόμη πόρους προς αξιοποίηση από το ΤΑΑ και μεγαλύτερη δημοσιονομική αυτονομία μέσω της αξιόπιστης υπεραπόδοσής της.

Διαθέτουμε, λοιπόν, αρκετά εργαλεία για να εξομαλύνουμε βραχυπρόθεσμες αναταράξεις, με δεδομένο ότι η οικονομία μας συνεχίζει να εμφανίζει μεγαλύτερη ευαισθησία από τον μέσο όρο της ευρωζώνης ως προς το ενεργειακό κόστος και πολύ πιο επίμονο πληθωρισμό, ο οποίος – λόγω και του θετικού παραγωγικού κενού – αναμένεται να επιταχυνθεί εντονότερα σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (εξαιρουμένων των πιθανών ευνοϊκών επιδράσεων από ανακοινωθέντα ή σχεδιαζόμενα κρατικά μέτρα).

Αν οι προαναφερόμενοι παράγοντες αβεβαιότητας και οι συγκρούσεις επεκταθούν πέραν των λίγων εβδομάδων και αρχίσουν να μεταφράζονται σε αυξανόμενες δευτερογενείς επιδράσεις διεθνώς, τότε οι παραπάνω κίνδυνοι θα πολλαπλασιαστούν. Σε αυτό το πιο δυσμενές σενάριο, μόνη διέξοδος θα είναι είτε η στροφή των αντιμαχόμενων πλευρών προς μια ρεαλιστική – συμβιβαστική ή μεταβατική – λύση είτε η καταφυγή σε συντονισμένα «πυροσβεστικά» μέτρα σε παγκόσμια κλίμακα, τα οποία ενδέχεται να συνοδεύονται και από σημαντικές δημοσιονομικές ή άλλες παρενέργειες.

Ο Νίκος Σ. Μαγγίνας είναι επικεφαλής οικονομολόγος Εθνικής Τράπεζας