Αναζητώντας απεγνωσμένα τον Banksy

Ας αρχίσουμε από τα δικά μας. Από την Ελένη Ουράνη. Που υπέγραφε τις κριτικές και τα έργα της ως Αλκης Θρύλος. Βέβαια, δεν κρατούσε κρυφό το ποια κρυβόταν πίσω από αυτό το ανδρικό όνομα. Και μάλιστα εξηγούσε τον λόγο για τον οποίον επέλεξε το συγκεκριμένο ψευδώνυμο. Διότι τη γοήτευε πάντα η δύναμη («αλκή» στα αρχαία) και το παραμύθι, υπό την έννοια του θρύλου.

Από τους ξένους τώρα, έχουμε τον Τζερόμ Ντέιβιντ Σάλιντζερ. Μετά την τεράστια επιτυχία του «Φύλακα στη σίκαλη» που έγραψε το 1951 σε ηλικία 32 ετών, άρχισε να αποσύρεται, όχι μόνο από τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά και από τη συγγραφή. Η τελευταία του «εμφάνιση» ήταν το 1965, με μια νουβέλα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «The New Yorker». Από τότε και μέχρι το 2010 που πέθανε ο μόνος λόγος για τον οποίο το όνομά του ερχόταν στη δημοσιότητα (εκτός από μια συνέντευξη που έδωσε το 1974) ήταν οι αγωγές που έκανε σε πρώην συνεργάτες του, στην πρώην σύντροφό του, ακόμη και στην κόρη του, επειδή δημοσίευαν κείμενα και «βιογραφίες» που αναφέρονταν στον ίδιο.

Ο Τόμας Πίντσον, από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς συγγραφείς της Αμερικής – το έργο του, «Το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας», συγκαταλέγεται στα εμβληματικά έργα τα παγκόσμιας λογοτεχνίας – από τη δημοσίευση του πρώτου κιόλας μυθιστορήματός του, το 1959, έκλεισε ερμητικά την πόρτα του σε κάθε είδος δημοσιότητας. Είναι ενδεικτικό ότι κυκλοφορούν όλες κι όλες δύο φωτογραφίες του, μία από τα χρόνια του στο κολέγιο και μία από τη στρατιωτική θητεία του. Η Ελενα Φεράντε πάλι είναι, αν και βραβευμένη, η συγγραφέας-φάντασμα της Ιταλίας. Ουδείς από τους εκατοντάδες χιλιάδες αναγνώστες γνωρίζει ποια (ή ακόμη και ποιος) κρύβεται πίσω από αυτό το ψευδώνυμο και όσες αναφορές έχουν γίνει στην πραγματική της ταυτότητα έχουν διαψευστεί ή παραμένουν νεφελώδεις. Αλλωστε, η ίδια έχει δηλώσει ότι τα βιβλία, άπαξ και γραφτούν, δεν έχουν ανάγκη τον συγγραφέα τους.

Ο κύκλος των «κρυμμένων» καλλιτεχνών είναι βέβαια κατά πολύ μεγαλύτερος, αλλά η περίπτωση του Banksy θεωρώ ότι είναι η πιο ακραία περίπτωση δημιουργού που κρύβεται τόσο συστηματικά από την πραγματικότητα, την οποία, ωστόσο, σχολιάζει με την τέχνη του κι αυτό ακριβώς είναι που τον έκανε διάσημο· και πολύ πλούσιο.

Επί δύο δεκαετίες, οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να εξιχνιάσουν ποιος είναι ο άνθρωπος πίσω από την υπογραφή, χρησιμοποιώντας περισσότερο μεθόδους της εγκληματολογίας παρά αρχές της δημοσιογραφίας. Το πρόσφατο ρεπορτάζ του Reuters, ωστόσο, φαίνεται ότι έβγαλε τον λαγό από το καπέλο. Ο προβοκάτορας της τέχνης, ο άνθρωπος που πήγε την street art σε άλλο επίπεδο συνδέοντάς τη με την πολιτική, ο ακτιβιστής της ποπ αρτ, φαίνεται ότι είναι ο Ρόμπιν Γκάνινγχαμ από το Μπρίστολ, που εδώ και χρόνια έχει αλλάξει το όνομά του σε Ντέιβιντ Τζόουνς, ένα από τα συνηθισμένα ονόματα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το θέμα είναι αν αυτή η αποκάλυψη θα μειώσει την αξία των πολύ ισχυρών μετοχών του Banksy στο χρηματιστήριο της τέχνης, αφού αποδομεί το πιο σημαντικό έργο του· την απόκρυψη της ταυτότητάς του.

Η προστιθέμενη αξία του σκοταδιού

Θα αναρωτηθεί κάποιος προς τι αυτή η μυστικοπάθεια. Θα αναρωτηθώ κι εγώ τι θα ήταν ο Banksy αν ξέραμε ποιος ακριβώς ήταν. Τα έργα του έχουν έναν συμβολισμό, τόσο σαφή και άμεσο, ωστόσο, που το σημαίνον παραπέμπει κατευθείαν στο σημαινόμενο. Αν γνωρίζαμε ότι επρόκειτο, και μόνο ως προς την εμφάνιση, για έναν μικροαστό κυριούλη από το Μπρίστολ, θα μπορούσε να πουλήσει για πάνω από είκοσι εκατομμύρια ευρώ έναν πίνακά του που καταστράφηκε ενώπιον του κοινού; Και τελικά, στην εποχή της πλήρους διαφάνειας της ιδιωτικής ζωής των σταρ, της ινφλουενσερικής δημοσιότητας ή ακόμη και της γουορχολικής των λίγων δευτερολέπτων, τι δίνει προστιθέμενη αξία σε έναν καλλιτέχνη και ανεβάζει τις τιμές των έργων του; H έκθεση στις λεωφόρους της δημοσιότητας ή η παραμονή στο απόλυτο σκοτάδι, εκεί δηλαδή που καλλιεργούνται οι μύθοι;