Πώς οι πλημμύρες έγιναν… προβλέψιμες
Στην οθόνη του φορητού ηλεκτρονικού υπολογιστή φάνηκε ένας χάρτης της Ελλάδας. Σε διάφορα σημεία, από τον Εβρο μέχρι την Κρήτη, εμφανίζονταν μεγάλες μπλε κουκκίδες. Καθεμία από αυτές σηματοδοτεί έναν αριθμό αυτόματων σταθμών μέτρησης της στάθμης και της ποιότητας του νερού.
Η πρωτοβουλία του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) ξεκίνησε πριν από περίπου μία δεκαετία, με σκοπό να παρέχονται δεδομένα σε πραγματικό χρόνο για τα ποτάμια και τις λίμνες της χώρας. Οι πάνω από εκατό μετρητές που υπάρχουν πλέον εγκατεστημένοι αποτελούν ένα χρήσιμο εργαλείο για την πρόγνωση πλημμυρικών φαινομένων, που όταν μάλιστα συνδυαστεί με μετεωρολογικά δεδομένα και σύγχρονα υδρολογικά μοντέλα μπορεί να αξιοποιηθεί ως η «αιχμή του δόρατος» της επιχειρησιακής ικανότητας των αρμόδιων φορέων.
Οι μετρητές του ΕΛΚΕΘΕ μετρούν μια σειρά από παραμέτρους: τη στάθμη του νερού, τη θερμοκρασία και το διαλυμένο οξυγόνο, μεταξύ άλλων. Οπως εξήγησε στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής Ερευνών στον Τομέα Εσωτερικών Υδάτων του Κέντρου, Ηλίας Δημητρίου, τα δεδομένα που συλλέγονται είναι χρήσιμα για την έγκαιρη ανίχνευση και τη δυνατότητα «πρόβλεψης» των πλημμυρών, της ρύπανσης των υδάτων αλλά και της ξηρασίας.
Οσον αφορά τις πλημμύρες, οι σταθμοί μέτρησης που υπάρχουν παρέχουν στοιχεία σε πραγματικό χρόνο σχετικά με το πότε ένας ποταμός υπερχειλίζει. Και όχι μόνο αυτό. Υπάρχει η δυνατότητα να στέλνεται άμεσα ειδοποίηση στο κινητό, τόσο των στελεχών του ΕΛΚΕΘΕ όσο και των αρμόδιων φορέων, όταν το βάθος του νερού περάσει μια συγκεκριμένη τιμή, όταν δηλαδή γίνει αντιληπτός ένας ενδεχόμενος κίνδυνος πλημμύρας.
Η δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης και επιχειρησιακής ετοιμότητας ενισχύεται και από την ύπαρξη ενός μεγάλου δικτύου μετρητών. «Μπορείς να δεις πόση ώρα θα κάνει το πλημμυρικό κύμα για να φτάσει από τον ορεινό αισθητήρα μέχρι την πόλη. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του “Daniel” είδαμε ότι από τα Τρίκαλα μέχρι τη Λάρισα το πλημμυρικό κύμα έφτασε σε περίπου 40 ώρες και άλλες τόσες ήθελε μέχρι τα Τέμπη», σημείωσε ο Η. Δημητρίου. Ετσι, ειδικά σε περιόδους μεγάλων βροχοπτώσεων, οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να παρακολουθούν τα δεδομένα και να είναι «alert» για μια επικείμενη πλημμύρα.
Το παράδειγμα του Εβρου
Τα στοιχεία του ΕΛΚΕΘΕ χρησιμοποιήθηκαν στις πρόσφατες πλημμύρες του Εβρου. Το δίκτυο μετρητών κατέγραψε σε πραγματικό χρόνο την άνοδο της στάθμης του ποταμού Εβρου και παρείχε έτσι χρήσιμα στοιχεία για την εξέλιξη του φαινομένου.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία του σταθμού που βρίσκεται κοντά στο χωριό Πέπλο, η σημαντική άνοδος της στάθμης ξεκίνησε στις 29 Ιανουαρίου, στις 16.00, με βάθος νερού 3,30 μέτρα και κορυφώθηκε στις 24 Φλεβάρη, στις 07.00, με βάθος νερού 7,79 μέτρα (άνοδος 4,50 μέτρα περίπου). Από το πρωί της 26ης Φλεβάρη, η στάθμη του ποταμού ξεκίνησε να πέφτει και το βάθος του νερού έφτασε τα 7,72 μέτρα. Δεν είναι τυχαίο ότι στις συγκεκριμένες πλημμύρες τα στοιχεία κοιτούσε τόσο η Περιφέρεια Αν. Μακεδονίας και Θράκης όσο και η Πολιτική Προστασία.
Οι προγνώσεις με AI
Αν και ακόμα βρίσκεται σε πειραματική φάση, ιδιαίτερα χρήσιμο φαίνεται πως είναι και το μοντέλο ανάλυσης με τεχνητή νοημοσύνη που έχουν ξεκινήσει να χρησιμοποιούν οι ερευνητές του ΕΛΚΕΘΕ. Οπως εξήγησε στα «ΝΕΑ» ο Ηλίας Δημητρίου, με βάση αυτό, στην εξίσωση μπορεί να μπει και η χρήση μετεωρολογικών δεδομένων για την εκτίμηση της στάθμης και έτσι να κερδίσουμε ακόμα περισσότερο χρόνο. «Ουσιαστικά γίνεται μια πρόγνωση της στάθμης με βάση τα δεδομένα βροχόπτωσης. Μπορούμε να προβλέψουμε έως και τις επόμενες 12 ώρες», είπε. Με άλλα λόγια, η ποσότητα βροχής που θα πέσει «μεταφράζεται» σε στάθμη του νερού ενός ποταμού πριν αυτό συμβεί, και επομένως μπορούν να χτυπήσουν καμπανάκια εάν η βροχόπτωση ξεπεράσει κάποια συγκεκριμένα όρια για κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Βέβαια, όπως σημειώνει ο Η. Δημητρίου, αυτό το μοντέλο βρίσκεται ακόμα σε πειραματικό στάδιο, ωστόσο μπορεί να αποτελέσει μια πυξίδα για τη βελτίωση της έγκαιρης προειδοποίησης σε φαινόμενα πλημμυρών.