Καμπανάκι για το κράτος δικαίου στην ΕΕ
Kυβερνήσεις σε πέντε κράτη-μέλη της ΕΕ «διαρκώς και σκόπιμα» διαβρώνουν το κράτος δικαίου, προειδοποιεί η κορυφαία ομάδα πολιτικών ελευθεριών της Ευρώπης, ενώ τα δημοκρατικά πρότυπα υπονομεύονται σε έξι ακόμα χώρες της Ενωσης, συμπεριλαμβανομένων ιστορικά ισχυρών δημοκρατιών. Με βάση στοιχεία από περισσότερες από 40 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις σε 22 χώρες, η Ενωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη περιέγραψε τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας και της Σλοβακίας ως χώρες που αποδυναμώνουν ενεργά και σταθερά το κράτος δικαίου.
Η έκθεση της ομάδας για το 2026, που δημοσιεύθηκε χθες, ανέφερε ότι το κράτος δικαίου στη Σλοβακία έχει υποχωρήσει σε όλους τους τομείς – Δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και έλεγχοι και ισορροπίες της κοινωνίας των πολιτών – υπό τη λαϊκιστική, αυταρχική, φιλορωσική κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο. Η εικόνα είναι εξίσου ζοφερή στη Βουλγαρία, ενώ η Ουγγαρία, όπου τα 16 χρόνια εξουσίας του Βίκτορ Ορμπαν θα μπορούσαν να λήξουν μετά τις εκλογές της 12ης Απριλίου, «παραμένει σε μια ξεχωριστή κατηγορία, συνεχίζοντας να επιδιώκει ολοένα και πιο οπισθοδρομικούς νόμους και πολιτικές χωρίς σημάδια αλλαγής».
Οσον αφορά άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ η Ενωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη χαρακτηρίζει το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία – με ισχυρές δημοκρατικές παραδόσεις – «διολισθαίνουσες»: χώρες όπου το κράτος δικαίου περιορίζεται σε ορισμένους τομείς, χωρίς η διάβρωση να αποτελεί μέρος μιας συνολικής πολιτικής στρατηγικής.
Η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Ισπανία χαρακτηρίστηκαν όλες «στάσιμες», δηλαδή χώρες όπου οι συνθήκες κράτους δικαίου ούτε βελτιώθηκαν ούτε επιδεινώθηκαν, ανέφερε η έκθεση των 800 σελίδων. Η Πολωνία εμπίπτει επίσης σε αυτή την κατηγορία, με τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να προσπαθεί να αποκαταστήσει βασικά στοιχεία του κράτους δικαίου – όπως την ανεξάρτητη δικαστική εξουσία – που διαλύθηκε από την προηγούμενη ακροδεξιά εθνικιστική κυβέρνηση, αλλά αντιμετωπίζει τα συνεχή βέτο του προέδρου της χώρας. Η περιορισμένη πρόοδος της Πολωνίας μέχρι στιγμής «δείχνει πόσο δύσκολο και εύθραυστο μπορεί να είναι να αποκατασταθεί η θεσμική ανεξαρτησία που έχει υπονομευθεί», αναφέρεται στην έκθεση. Μόνο η Λετονία, διαπιστώνεται, έχει μια κυβέρνηση που βελτιώνει ενεργά τα πρότυπα του κράτους δικαίου.
Η έκθεση ανέφερε επίσης ότι οι μηχανισμοί της ΕΕ για την αντιμετώπιση της διάβρωσης του κράτους δικαίου ήταν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί, με τα περισσότερα κράτη-μέλη να μην καταφέρνουν να μετατρέψουν τις οδηγίες σε απτή δράση παρά τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εδώ και αρκετά χρόνια. Διαπιστώνει επίσης ότι το 93% όλων των συστάσεων στην έκθεση της εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ για το κράτος δικαίου του 2025 ήταν επαναλήψεις από προηγούμενα έτη, πολλές μάλιστα μεταφέρθηκαν χωρίς καμία αλλαγή στη διατύπωση, ενώ ο αριθμός των νέων συστάσεων μειώθηκε κατά το ήμισυ από το 2024.
Από τις 100 συστάσεις της επιτροπής που αξιολόγησε η οργάνωση, οι 61 έδειξαν μηδενική πρόοδο, ενώ 13 ακόμη επιδεινώνονται. «Η έκθεση της επιτροπής έχει ως στόχο να παρακινήσει σε συγκεκριμένες δράσεις» τονίζει η Ιλίνα Νέσικ, εκτελεστική διευθύντρια της Liberties. Ωστόσο, έπειτα από επτά ετήσιες εκδόσεις, τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν «όχι μόνο την οπισθοδρόμηση, αλλά και τις συνεχείς και σκόπιμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου. Η επανάληψη των συστάσεων χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση δεν θα το αντιστρέψει αυτό» προσθέτει. Η έκθεση επικρίνει επίσης τα θεσμικά όργανα της ΕΕ γενικότερα, τονίζοντας ότι το 2025 όχι μόνο «αντανακλούσαν πολλά από τα ζητήματα που παρατηρήθηκαν στα κράτη-μέλη», αλλά και δεν εφάρμοζαν και δεν υπερασπίζονταν με συνέπεια τα θεμελιώδη δικαιώματα.