"Еркіндік қанаты" қорын Конституция жобасы жедел қаралып жатқаны алаңдатады
Қазақстандық "Еркіндік қанаты" қоғамдық қоры конституциялық реформа жөніндегі комиссияға жолдаған үндеуде негізгі заңға енгізілмек өзгерістерді қарау қарқынына алаңдап отырғанын айтқан. Үндеу авторлары президент Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдегендей, елде бір палаталы парламент институтын енгізуге байланысты жекелеген түзетулер ғана емес, іс жүзінде Конституцияның жаңа редакциясы талқыланып жатқанына назар аударған.
Үндеуде конституциялық өзгерістердің іргелі сипаты мен олардың құқықтық жүйеге ұзақ мерзімді ықпалын ескеріп, ұсынылған түзетулерді конституциялық қағидаттар мен Қазақстанның халықаралық міндеттемелерін басшылыққа ала отырып, жан-жақты әрі теңгерімді талқылау қажет екені айтылған. Бұған қоса жобаны қараудың өте қысқа мерзімі толымды сараптамалық талдау жүргізуді қиындатып отыр дейді авторлар.
Олар Конституцияның адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарына арналған II бөліміне енгізіуге ұсынылған өзгерістерге ерекше назар аударған. Атап айтқанда, бөлім атауын "Негізгі құқықтар, бостандықтар және міндеттер" деп өзгерту ұсынысына алаңдаушылық білдірген. "Еркіндік қанаты" пікірінше, бұл бөлім тұлғаның конституциялық мәртебесінің негізін айқындайды және ең алдымен мемлекеттің адам құқықтарын қорғау міндетін бекітеді. Азаматтардың міндеттеріне конституциялық деңгейде басымдық берілуі мемлекет жауапкершілігі мен жеке тұлға міндеттері арасындағы тепе-теңдікті өзгертіп, құқықтар мен бостандықтар кепілдіктерінің мазмұны мен көлемінің тарылуына әкелуі мүмкін деп ескерткен үндеу авторлары.
Хатта мұндай тұжырымдамалық өзгерістер конституциялық құқықтарды іске асыру тетіктеріне тікелей әсер ететіндіктен, мұқият құқықтық бағалауды талап ететіні атап жазылған.
Авторлар жобаны қарау барысында бірқатар сараптамалық ескертулер мен ұсыныстарды, атап айтқанда, Қазақстан ратификациялаған халықаралық шарттардың конституциялық басымдығы мен мәртебесін сақтауды, шетелден қаржыландырылатын коммерциялық емес ұйымдар қызметін реттеуді бірлестіктер теңдігі қағидаты мен қауымдастық еркіндігінің халықаралық стандарттарына сәйкес қарастыруды сұраған.
Бұған қоса жаңа Конституция жобасымен әрі қарай жұмыс барысында халықаралық шарттар басымдығына қатысты конституциялық кепілдіктерді сақтауды, коммерциялық емес ұйымдарды реттеуде кемсітусіз әрі теңгерімді тәсілді қамтамасыз етуді, адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты түзетулерді қосымша сараптамалық және қоғамдық талқылаудан өткізуді
ұсынған.
Сейсенбі, 10 ақпан күні Астанада үкіметтің кеңейтілген отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазір қоғамда жобасы талқыланып жатқан жаңа Конституцияға қатысты түпкілікті шешім жалпыұлттық референдумда қабылданады деп мәлімдеді. Ол ел азаматтарына өз ой-пікір білдіруге "былтыр қазан айынан бастап толық мүмкіндік берілгенін", жұрттан бірнеше мың ұсыныс түскенін, конституциялық комиссияның талқылаулары тікелей эфирден көрсетілгенін айтты.
Тоқаев Қазақстан парламентін бір палаталы етіп өзгерту туралы идеяны алғаш рет былтыр қыркүйекте жыл сайынғы дәстүрлі жолдауын жариялағанда айтқан. Содан бері ол идея Конституцияны ауқымды түрде жаңарту бастамасына ұласып, қоғамда биліктің осы істі тым қысқа уақыт ішінде едел-жедел қолға алып жатқанына қолдау білдіріп жатқандар да, сын айтушылар да бар.