Отворени прашања по 21 неуспешен обид да се коституира косовското собрание

Кога не успеа раниот обид за избор на претседател на парламентот, опозициската политичарка Хикмете Бајрами ги потсети косовските пратеници на наводниот опис на Ајнштајн за тоа што е лудило, односно правење на истото одново и одново и очекување на различен исход.

Еден месец подоцна и по вкупно 21 неуспешен обид за продолжување на процесот на формирање влада по изборите во февруари, многумина во Косово се прашуваат дали Бајрами имала право.

Продолжува политичкиот ќорсокак со опозицијата околу изборот на премиерот Албин Курти за претседател на парламентот да биде избрана Албулена Хаџиу. Тоа што ниту една страна досега не се помрдна во позициите, го оневозможува поставувањето на раководството на парламентот за да се овозможи формирање влада во време кога земјата се стреми да постигне напредок на патот кон членство во Европската Унија.

„Институционалната криза што следеше по изборите на 9 февруари 2025 година, ги надмина сите толерантни граници и му штети не само на Собранието, туку и на функционирањето на целиот демократски и институционален систем на земјата“, предупреди група организации на граѓанското општество пред најновиот неуспех во парламентот за време на викендот.

Партијата на Курти освои 48 места на изборите во февруари.

Иако тој има поддршка од некои пратеници од малцинските групи во Косово - со исклучок на српската заедница - нивната комбинирана поддршка сè уште не е во можност да го обезбеди мнозинството од 61 место потребно за избор на претседател на Собранието и формирање влада.

Опозициските партии сметаат дека изборот на Хаџиу, која беше министерка за правда и висока фигура во Самоопределување на Курти, само по себе предизвикува поделби. Нејзиниот повторен неуспех да ги добие потребните гласови во собранието со 120 места, исто така, покрена пошироки прашања за капацитетот на Курти да формира владина коалиција.

Политичките партии кои беа во опозиција за време на последниот парламентарен состав, како што се Демократската партија на Косово (ПДК) и Алијансата за иднината на Косово (ААК), го повикаа Албин Курти да номинира пошироко прифатлив кандидат за претседател, но тој одби да направи компромис.

Конфронтациска реторика

Нивниот отпор е дополнително засилен од она што тие го опишуваат како конфронтациска реторика на Курти за време на изборната кампања, продлабочувајќи ја нивната неподготвеност да соработуваат со него - дури и во контекст на потенцијална идна коалиција.

Демократската лига на Косово (ЛДК) изјави дека нема да поддржи ниту еден кандидат за претседател предложен од Самоопределување и ја отфрли понудата на Курти да се приклучи на владината коалиција.

Наместо тоа, предложи преодна влада составена од сите партии на етничките Албанци, кои го претставуваат мнозинското население во Косово. Овој предлог беше отфрлен од Самоопределување.

Во обид да се прекине ќорсокакот по неуспехот на седмото гласање, пратениците гласаа за предлог за формирање комисија за надгледување на тајното гласање за гласање за претседател. Но, и тој предлог беше постојано отфрлен од пратениците, вклучително и на гласањето за време на викендот.

Според законската рамка на Косово, инаугуративната седница на парламентот мора да се свикува повторно на секои 48 часа, додека не се избере претседател на парламентот. Не постои законско временско ограничување за тоа колку долго може да продолжи ова.

Следното гласање е закажано за 27 мај.

Адриан Штуни, експерт за надворешна политика и безбедност со седиште во Вашингтон, вели дека тековната институционална парализа на Косово не е само резултат на политичката поларизација, туку и подлабок неуспех да се артикулира заедничка стратешка визија за иднината на земјата.

Во интервју за косовскиот сервис на Радио Слободна Европа, тој ја опиша ситуацијата како специфична, каде што секој политички потег се смета за ризик, а ниеден актер не е подготвен за компромис.

„Поконкретно, причините за одложувањето се затоа што никој нема минимум 61 глас, а исто така никој нема вистинска волја за компромис или доволна доверба во потенцијалните коалициски партнери“, рече Штуни.

Критичен период

Неуспехот доаѓа во критичен момент за Косово, една од најсиромашните земји во Европа.

Амбасадорите од земјите од групата Квинта - САД, Обединетото Кралство, Германија, Франција и Италија го предупредија Курти за политичкиот ќорсокак и повикаа на брзо формирање стабилна и функционална влада, што како што истакнаа, е од суштинско значење за отклучување на замрзнатите средства, решавање на клучните домашни и меѓународни приоритети и унапредување на патот на Косово кон евроатлантската интеграција.

Шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, минатата недела апелираше до сите политички партии на Косово да се здружат и да соработуваат.

За време на посетата на земјата, таа најави олеснување на санкциите наметнати врз Косово поради неговата улога во зголемувањето на тензиите на северот, каде што доминира српската етничка заедница.

Но, потребен е понатамошен напредок ако Косово сака да ги искористи предностите на Планот за раст на Западен Балкан од 6 милијарди евра на блокот (6,8 милијарди долари).

„За да се случи тоа, на Косово му се потребни функционални институции кои можат ефикасно да спроведуваат реформи и затоа ги охрабрувам сите партии да ги прекинат политичките застои и брзо да формираат влада“, рече Калас.

Некои аналитичари ја префрлаат вината за политичкиот ќорсокак на Косово првенствено на Самоопределување кое, и покрај победата на изборите, инсистираше на кандидат за претседател на собранието кој нема широка поддршка.

Тие велат дека, дури и ако Курти на крајот ја добие оваа битка, секоја влада што ќе излезе од кризата веројатно ќе биде нестабилна.

Д-р Гезим Висока, професор по студии за мир и конфликти на Градскиот универзитет во Даблин во Ирска, вели дека сегашната политичка парализа во Косово треба да послужи како поттик за преиспитување и обнова на политичката култура на земјата.

Тој додаде дека отсуството на меѓународна интервенција треба да послужи како сигнал за политичките партии дека ова е тест за зрелоста на Косово како држава и за неговата способност да ги менува владите и власта без меѓународна интервенција или надзор.

„Парадоксално е што сегашните партии бараа независност на Косово од меѓународниот надзор, а сега им е тешко да го направат функционален и самоодржлив“, заклучува тој.