САД го бомбардира Иран: Што треба да знаете за можните промени во светот

Неколку часа по полноќ на 22 јуни, мал планински венец на околу 200 километри југозападно од Техеран еруптираше од серија страшни експлозии.
Станува збопр за планинскиот венец Фордо, каде што Иран со години градеше голем објект, длабоко под земја, за збогатување ураниум за употреба во цивилни електрани, или, како што инсистира Израел, за употреба во нуклеарно оружје.
Експлозиите беа предизвикани од десетина конвенционални бомби најголеми во американскиот арсенал (13.000 килограми GBU-57 Massive Ordnance Penetrator) и тие беа исфрлени од еден од најсофистицираните авиони на американските воздухопловни сили - бомбардерот Б-2.
Додека прашината се спушта над Фордо и врз две други локации погодени од американските бомби, наредните денови треба да откријат што точно значи ова: Дали ќе избувне тотална војна? Дали Иран ќе возврати врз американските бази во регионот? Дали Техеран ќе ги задуши глобалните испораки на нафта преку Ормутскиот теснец? Дали Израел ќе продолжи со својот невиден бараж врз ирански локации? Дали Соединетите Држави се спремаат да се вклучат во уште една целосна војна на Блискиот Исток?
Сепак, засега, еве што треба да знаете:
Што е со војната?
Израел ги поздрави нападите, велејќи дека тие се „клучен чекор во запирањето на агресијата на иранскиот режим и неговата способност да претставува закана за регионот и светот“.

Во меѓувреме, иранските власти реагираа со осуда, предупредувајќи на „опасни последици и далекусежни импликации од [американскиот] чин на агресија. Највисокиот дипломат на Иран, Абас Аракчи, објави дека лета за Русија - близок, но воздржан сојузник на Иран - на разговори со претседателот Владимир Путин.
На прес-конференција неколку часа по бомбардирањето, Аракчи сигнализираше можен компромис, велејќи дека „вратата кон дипломатијата“ секогаш треба да биде отворена. Но, додаде тој, „тоа не е случај во моментов“.
Во периодот пред бомбардирањата, Вашингтон силно се потпираше на Техеран во услови на преговори со висок ризик за судбината на иранските нуклеарни амбиции. И како што јавните и приватните пораки на администрацијата на Трамп се заострија во деновите пред бомбардирањата, европските дипломати се повеќе се ангажираа за да спречат напад.
Дали Иран е подготвен целосно да се вклучи во војна или директно да возврати против американските воени капацитети на Блискиот Исток, е отворено прашање.
Исламската револуционерна гарда, водечката воена гранка на Иран, изјави дека земјата го задржува правото да одговори во самоодбрана и предупреди дека Соединетите Држави „ќе се соочат со жални последици“, наведува во соопштението државната новинска агенција ИРНА.
Во јануари 2020 година, откако американски дрон испали ракета во која загина висок ирански генерал, Иран возврати со бараж од балистички ракети врз американските објекти во Ирак, вклучувајќи ја и воздухопловната база Ал Асад.
Тогаш не беа пријавени смртни случаи, иако околу 100 американски лица наводно претрпеле трауматски повреди на мозокот.
Базите на Соединетите Американски Држави се во Катар, Кувајт, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати; Бахреин е дом на седиштето на Петтата флота на американската морнарица.
Сепак, не е јасно дали Иран има воопшто можност да возврати.
Во текот на изминатите 10 дена од израелските напади, многу ирански ракетни објекти, воздухопловни бази, батерии за воздушна одбрана и фабрики за оружје беа оштетени или уништени, ограничувајќи ги опциите на Техеран.
Сепак, Иран има и други алатки.
На пример, неговите сајбер капацитети се добро документирани, а хакерите поврзани со Корпусот на Исламската револуционерна гарда беа обвинети за напади врз израелски системи во минатото.
И иранскиот парламент на 22 јуни повика на затворање на Ормутскиот теснец, пречка за воден пат од Персискиот Залив до Индискиот Океан, каде што минува голем број танкери за нафта на пат кон глобалните пазари.
Неговото затворање би бил пресвртен настан за цените на нафтата.
Што е со политиката?
Нападот е пресвртница за Трамп, чиј политички подем беше делумно поттикнат од неговиот, и на многу Американци, замор од последиците од инвазиите на САД во Авганистан и Ирак и американските воени операции во Сирија, честопати групирани заедно како „вечни војни“ на Америка.

Многу од врвните советници на Трамп, вклучувајќи го и потпретседателот Џ.Д. Венс, се обидоа да се повлечат од американските интервенции во странство. Во деновите пред 22 јуни, имаше отворени судири во американските политички кругови во кои се дебатираше дали администрацијата на Трамп повторно треба да ја вклучи американската војска во друг конфликт на Блискиот Исток.

По нападот, наречен „Полноќен чекан“, Трамп и други претставници на американската администрација понудија ограничени оправдувања, нагласувајќи дека целта не е „промена на режимот“ - соборување на иранската влада, ниту пак дека Вашингтон планира длабоко да се вклучи во конфликтот меѓу Израел и Иран, кој веројатно ќе продолжи.

„Ова сигурно не е неограничено“, изјави министерот за одбрана Пит Хегсет за новинарите на 22 јуни.

Во Конгресот, демократите го критикуваа нападот; а повеќето републикански пратеници го поддржаа; Сепак, неколку републиканци, вклучувајќи ја и Марџори Тејлор Грин, републиканска членка на Претставничкиот дом, напишаа на социјалните медиуми: „Ова не е наша борба“.

„Ние не сме во војна со Иран“, изјави Венс за NBC News неколку часа по нападот. „Ние сме во војна со нуклеарната програма на Иран“.