Во Бања Лука одбележан неуставниот ден на Република Српска

Властите на Република Српска (РС) на 9 јануари го одбележуваат „Денот на РС“ и покрај тоа што има две пресуди на Уставниот суд на Босна и Херцеговина во кои се наведува дека датумот е неуставен и спорен за Бошњаците и Хрватите во БиХ.

На плоштадот „Краина“ во Бања Лука беа распоредени околу 800 полицајци кои маршираа на свечена парада, на која имаше приближно 2.000 учесници од околу триесет граѓански организации од Република Српска и од соседна Србија.

Меѓу гостите што ја гледаа парадата беа, меѓу другите, и членката на Претседателството на БиХ – Жељка Цвијановиќ, премиерот на Република Српска – Саво Миниќ со министрите, в.д. претседателката на РС – Ана Тришиќ-Бабиќ, претседателот на Народното собрание на РС – Ненад Стевандиќ и др.

Место на сцената имаше и за поранешниот претседател на Република Српска, Милорад Додик, заедно со Род Благојевиќ, поранешен гувернер на сојузната американска држава Илиноис.

За разлика од претходните години, рускиот амбасадор во Босна и Херцеговина, Игор Калабухов, не беше на сцената, додека српскиот премиер Ѓуро Мацут беше во Бања Лука еден ден претходно, а српскиот претседател Александар Вучиќ на 5 јануари беше во Требиње на отворањето на болницата „Свети архиѓакон Стефан – 9 јануари“.

Исто така, говор одржа само министерот за полиција во овој ентитет, Жељко Будимир.

На парадата учествуваа и членови на огранокот на руската моторџиска група „Ноќни волци“, позната по својата поддршка за Кремљ.

Покрај офицерите на МВР, вклучувајќи ја и Специјалната антитерористичка единица и полициските училишта, маршираа и членови на разни организации на ветерани.

Беа изложени и хеликоптери „АНСАТ“ купени од Русија од страна на Управата за воздухопловство на РС, како и оклопни возила „Деспот“ и „Вихор“.

Маршираа и членови на Цивилната заштита, Авто-мото сојузот, членови на Студентскиот и Ловечкиот сојуз на Република Србија, како и вработени во Поштата на Република Српска, шумарството, Црвениот крст и јавните претпријатија за автопатишта и аеродроми.

На дефилето имаше и членови на неколку културно-уметнички друштва и спортски клубови.

Претходно имаше и литургија во храмот „Христос Спасител“, предводена од српскиот патријарх Порфирије, а на комеморацијата присуствуваа и неколку министри и заменици од Србија, предводени од министерот за култура Никола Селаковиќ.

Српскиот претседател Александар Вучиќ испрати честитка по повод „34 години постоење и борба за зачувување на српското име, религија, традиција, обичаи и идентитет“, додека српскиот министер за полиција Ивица Дачиќ, меѓу другото, изјави дека „9 јануари е еден од најважните датуми за српскиот народ“.

Денот на Република Српска го слават властите на Република Српска на датумот кога, во 1992 година, српските претставници во тогашното Собрание на Босна и Херцеговина прогласија „Република на српскиот народ во Босна и Херцеговина“.

Бошњаците и Хрватите го сметаат овој датум за почеток на војната во која беше извршен геноцид во Сребреница и други воени злосторства, за време на конфликтот што траеше до потпишувањето на Дејтонскиот мировен договор кон крајот на 1995 година.

Уставниот суд на Босна и Херцеговина двапати пресуди дека прославата на овој датум во Република Српска го крши Уставот и е дискриминаторска кон несрпското население, но властите на ентитетот продолжуваат да го прославуваат.

Според измените на Кривичниот законик на Босна и Херцеговина воведени во 2023 година од страна на високиот претставник на меѓународната заедница во Босна и Херцеговина, Кристијан Шмит, се предвидуваат санкции за непочитување на одлуките на Уставниот суд на Босна и Херцеговина – секое лице вклучено во организирањето на неуставното прославување на 9 јануари како Ден на РС може да биде казнето со затвор од шест месеци до пет години и мерки за забрана за вршење јавна функција.

Сепак, досега никој не е санкциониран.

Од Обвинителството на БиХ за Радио Слободна Европа потврдија дека пред една година е отворена постапка во врска со претходното одбележување на 9 јануари како Ден на Република Српска и дека двајца обвинители работат на предметот.

Канцеларијата на високиот претставник (ОХР) во БиХ соопшти дека одбележувањето на 9 јануари претставува јасно непочитување и неспроведување на конечните и обврзувачки одлуки на Уставниот суд. Оттаму потсетија дека Уставниот суд нагласил оти воспоставувањето на 9 јануари како Ден на Република Српска не симболизира колективно и заедничко сеќавање во мултиетничко општество и дека е дискриминаторски.

Покрај „Денот на Република Српска“, беше одбележан и „Денот на бранителите на патриотската војна на Република Српска“, иако не е официјален празник, според Законот за празници на овој ентитет.

БиХ нема официјален закон за празници, иако во последните 25 години имало обиди да се донесе таков. Сепак, ентитетите усвоија свои кои се разликуваат меѓу себе.