Трамп порача дека е време за „ново лидерство“ во Иран
Претседателот на Соединетите Американски Држави (САД) Доналд Трамп изјави дека е време новите лидери да ја преземат власта во Иран откако десетици илјади демонстранти излегоа на улиците низ целата земја, туркајќи ја Исламската Република во една од нејзините најдлабоки кризи на легитимитет од револуцијата во 1979 година.
„Време е да се бара ново водство во Иран“, изјави Трамп за Политико во изјавата објавена на 17 јануари.
Трамп, исто така, директно го нападна врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, кој ја држи вистинската моќ во земјата 37 години и претходно го нападна американскиот претседател на социјалните медиуми.
„Она за што тој [Хамнеи] е виновен, како лидер на една земја, е целосно уништување на земјата и употреба на насилство на нивоа што не се видени досега. За една земја воопшто да функционира - дури и ако е на многу ниско ниво - раководството треба да се фокусира на правилно водење на својата земја, како што правам јас со Соединетите Американски Држави, а не на убивање илјадници луѓе за да ја задржам контролата. Лидерството се базира на почит, а не на страв и смрт“, рече Трамп.
Акцијата започна со економски протестиНајновиот предизвик за теократската влада избувна на 28 декември 2025 година, кога демонстрантите излегоа на улиците поради ослабената економија на Иран, пред протестите да ескалираат во антивладини демонстрации.
Норвешката организација „Иран хуман рајтс“ потврди најмалку 3.428 смртни случаи на демонстранти од страна на безбедносните сили, додека американската организација ХРАНА потврди 3.090 смртни случаи, вклучувајќи 2.885 демонстранти, со повеќе од 22.000 апсења.
Групите за човекови права предупредуваат дека реалниот број е веројатно поголем поради интернет блокадата воведена од 8 јануари, што сериозно ги попречи напорите за верификација.
Ограничувањата за интернет беа накратко укинати на 17 јануари, но групата за следење NetBlocks соопшти дека блокадата се чини дека е повторно воведена подоцна во текот на денот.
Трамп ја презеде водечката улога меѓу западните лидери во критикувањето на иранските власти за нивното брутално репресирање на демонстрантите низ целата земја. Европската унија, Обединетите нации и групите за човекови права, исто така, ја осудија иранската влада.
Трамп првично предупреди дека САД се „подготвени и целосно подготвени“ да преземат акција доколку иранските безбедносни сили убијат демонстранти. Подоцна се закани со „многу силни мерки“ доколку Иран ги обеси демонстрантите, откако се појавија извештаи дека притворениците се погубуваат.
На 17 јануари, Хамнеи го повтори своето тврдење дека САД ги поттикнале протестите во Иран и го обвини Трамп за смртните случаи.
„Го сметаме американскиот претседател за одговорен за страдањето, штетата и клеветите што им ги нанесе на иранскиот народ“, рече тој во годишниот говор по повод верскиот празник.
Планирани егзекуции на притворени демонстрантиНа 16 јануари, Трамп јавно му се заблагодари на иранското раководство на социјалната мрежа Truth Social, пишувајќи: „Имам голема почит кон фактот дека сите планирани бесења што требаше да се извршат вчера (над 800 од нив) беа откажани од иранското раководство. Ви благодарам!“
„Вчера имавте закажано над 800 бесења. Никого не обесија. Ги откажаа бесењата. Тоа имаше големо влијание“, рече Трамп во одделни изјави.
Иран јавно не ги потврди плановите за егзекуција на 800-те демонстранти, ниту пак објави дека таквите планирани егзекуции се откажани.
Експертите велат дека јазот се продлабочува помеѓу владејачкиот верски естаблишмент и младото население на Иран, од кои многумина долго време бараат поголеми социјални и политички слободи во земјата на Блискиот Исток со околу 89 милиони жители.
Пејман Џафари, експерт за Иран на Колеџот Вилијам и Мери во Вилијамсбург, Вирџинија, беше цитиран од „Волстрит џурнал“ како вели: „Јазот помеѓу населението и државата стана непремостлив без големи компромиси“.
„Не гледам како, без големи промени, старата гарда може да преживее“, додаде тој.
Иако ноќните улични протести на 17 јануари покажаа знаци на намалување, независната верификација на извештаите останува невозможна поради речиси целосното исклучување на интернетот и комуникациските мрежи во Иран.
Реза Пахлави, син на покојниот шах на Иран, на 16 јануари изјави дека е уверен дека Исламската Република и нејзиниот режим ќе се урнат пред масовни протести.
„Исламската Република ќе падне - не ако, туку кога“, изјави тој на прес-конференција во Вашингтон. „Ќе се вратам во Иран“.
Поранешниот престолонаследник се појави како водечка опозициска фигура за време на немирите, иако иранската опозиција како целина останува фрагментирана и неорганизирана.
Странска поддршкаДемонстрантите добија широка поддршка на улиците и на митинзите во бројни градови во САД, Европа и на други места.
Иранскиот режисер Џафар Панахи упати итен апел на доделувањето на Европските филмски награди во Берлин до светот да „одговори“ на репресијата на властите.
„Ако светот денес не реагира на ова отворено насилство, не само Иран ќе биде во опасност, туку целиот свет“, рече тој за време на церемонијата на отворањето.
„Насилството на кое не се реагира станува нормализирано. А кога ќе се нормализира, се шири. Станува заразно.“
Панахи, кој претходно се соочуваше со затворска казна во Иран, вети дека ќе се врати во земјата за да продолжи да повикува на слобода.