Трамп Гренландияни эгаллаш билан НАТОни вайрон қиладими?
АҚШ президенти Дональд Трамп Гренландия оролини Қўшма Штатлар назоратига олиш истагини яна бир бор очиқчасига эълон қилиб, Арктика минтақасида янги дипломатик кескинликни келтириб чиқарди. Оқ уй раҳбарининг таъкидлашича, Вашингтон оролни «қандай бўлмасин» қўлга киритиши шарт, акс ҳолда бу стратегик нуқта Россия ёки Хитой қўлига ўтиб кетиши мумкин.
НАТО ичидаги низо ва Даниянинг қатъий жавоби
Трампнинг 2025 йилги президентлик муддати бошиданоқ янграган ушбу таҳдиди Дания ҳукуматини ғазабга келтирди. Дания Бош вазири Метте Фредериксен бундай уриниш нафақат халқаро ҳуқуққа зид, балки амалда НАТО алянсини парчалаб юборишидан огоҳлантирди. Зеро, ҳам Дания, ҳам Гренландия ҳарбий блокнинг тенг ҳуқуқли аъзолари ҳисобланади.
Нима учун айнан Гренландия?
Мантиқий савол туғилади: АҚШни оролнинг музликлари эмас, балки унинг қаъридаги қандай бойликлар ўзига жалб қилмоқда?
-
Замонавий иқтисодиёт хазинаси: Орол мис, олтин, темир рудаси ва рух каби анъанавий металлардан ташқари, юқори технологиялар учун ҳал қилувчи бўлган графит, никель ва нодир ер элементлари захирасига эга.
-
Электромобиллар ва мудофаа: Графит ва никель литий-ионли аккумуляторлар учун, нодир ер элементлари эса шамол турбиналари, смартфонлар ва мураккаб ҳарбий тизимлар ишлаб чиқариш учун сув ва ҳаводек зарур.
-
Европанинг умиди: Гренландиядаги ресурсларнинг аксарияти Европа Иттифоқи томонидан «муҳим хомашё» деб тан олинган. Ушбу захиралар Ғарбнинг Хитой таъминотига бўлган қарамлигини тугатиши мумкин.
Тўсиқлар: Экология ва сиёсат
Бироқ, Гренландия бойликларини қазиб олиш айтишгагина осон. Бугунги кунда оролда тоғ-кон саноати ҳали бошланғич босқичда.
-
Қатъий тақиқлар: Маҳаллий ҳукуматнинг уран қазиб олишни тақиқлагани кўплаб лойиҳаларни тўхтатиб қўйди. Чунки уран кўпинча бошқа қимматбаҳо металлар билан бир қатламда учрайди.
-
Ижобий силжиш: Яқинда Европа Иттифоқи кўмагида Amitsoq графит лойиҳасига рухсат берилди. Бу лойиҳа амалга ошса, Европа аккумулятор саноатида мустақилликка эришиши мумкин.
Геосиёсий шахмат тахтаси
Гренландиянинг Шимолий Америка ва Европа ўртасида жойлашгани уни стратегик «олтин кўприк»ка айлантиради. Глобал иқтисодиёт бўлинаётган бир пайтда, ресурслар устидан назорат ўрнатиш фақат тижорат эмас, балки миллий хавфсизлик масаласига айланди. Трампнинг «Гренландияни қўлга киритиш» режаси ортида айнан мана шу таъминот занжирларини монополлаштириш истаги ётибди.
Сизнингча, АҚШ Гренландияни куч билан эгаллашга ҳаракат қилса, бу учинчи жаҳон урушига сабаб бўлиши мумкинми?