Трамп маслаҳатчиси: Дания Гренландияни умуман ҳимоя қила олмайди...
Оқ уй маъмурияти раҳбарининг ўринбосари ва АҚШ президентининг ички хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Стивен Миллер Гренландия мавзусида яна бир бор кескин баёнот берди. У Fox News телеканалига берган интервьюсида (ҳамда бир қатор медиа чиқишларида) ҳудудни ким ҳимоя қила олса, назорат ҳам ўша томонга ўтиши ҳақидаги тамойилни тилга олган ва Дания имкониятлари бу масъулиятга “торлик қилади”, деган мазмунда фикр билдирган.
Миллернинг таъкидлашича, Дания иқтисодиёти ҳам, армияси ҳам нисбатан кичик бўлиб, у Арктикадаги улкан ҳудуд — Гренландияни тўлиқ қўриқлаш даражасида эмас. Шу нуқтада у “ҳудудни назорат қилиш ҳуқуқи уни ҳимоя қилиш қобилиятига боғлиқ” деган қарашни эслатади ва бу фикр тарихан анча қадимдан мавжуд, деган ишора қилади.
Гренландия — Даниянинг автоном ҳудуди ҳисобланади ва Дания НАТО аъзоси сифатида оролнинг хавфсизлиги масаласида ҳам халқаро тизимнинг бир қисми. Бироқ Доналд Трамп маъмурияти Гренландиянинг АҚШ миллий хавфсизлиги ва Арктикадаги геосиёсий мувозанат учун “калит нуқта” эканини қайта-қайта урғулаб келмоқда. Трампнинг позициясига кўра, минтақада Россия ва Хитойнинг фаоллиги ошиб бормоқда, шу сабаб орол стратегик аҳамият касб этади.
Бу ерда яна бир муҳим детал бор: Трамп жамоаси “Олтин гумбаз” (Golden Dome) деб тилга олинаётган ракетага қарши мудофаа концепцияси контекстида ҳам Гренландияни аҳамиятли нуқта сифатида кўрсатмоқда. Яъни, Арктика йўналишидаги кузатув ва мудофаа архитектурасида оролнинг жойлашуви катта роль ўйнаши мумкин.
Албатта, бундай баёнотлар Европада ҳам беқарорлик ва хавотир уйғотмоқда. Трамп илгарироқ Вашингтон Гренландия устидан назоратни “қандай бўлмасин” қўлга киритиши керак, деган фикрни билдиргани, Оқ уй эса ҳарбий вариант ҳам назарий жиҳатдан “вариантлардан бири” эканини айтиб ўтгани ҳақида ҳам хабарлар тарқалган. Шу фон ортидан Европа томони орол атрофида хавфсизлик масаласига жиддийроқ ёндашишга мажбур бўляпти — Арктика энди “совуқ” эмас, жуда “қизиқ” нуқтага айланяпти.
Якундаги асосий савол битта: бу баёнотлар сиёсий босим воситасими ёки ҳақиқатан янги катта ўйиннинг бошланишими? Ҳар ҳолда, Гренландия масаласи яқин ойларда ҳам халқаро кун тартибидан тушиб қолмайди — Арктикадаги “катта карта” энди очилиб кетганга ўхшайди.