Дугиннинг баёноти: суверенитет баҳси Марказий Осиёда қизиди яна...
Россиялик файласуф ва Z-риторикаси билан танилган Александр Дугин сўнгги интервьюсида постсовет ҳудудидаги давлатлар суверенлиги масаласига кескин ёндашиб, “дунёнинг янги модели”да мустақил миллий давлатлар мавжуд бўлиши мумкин эмас, деган мазмунда фикр билдирди. Бу баёнот ахборот майдонида яна бир бор “ким нимага даъво қиляпти?” деган саволни кун тартибига олиб чиқди.
Дугиннинг асосий тезиси шундан иборат: у “уч қутбли дунё” шаклланяпти, деб ҳисоблайди ва бу тизимда Россия “куч маркази”га айланиб, атрофидаги ҳудудлар устидан назоратни кучайтириши керак, дейди. Унинг таъкидлашича, Россия назоратида бўлмаган маконлар “бетараф минтақа” бўлиб қолмайди — аксинча, АҚШ ва Европа Иттифоқи ёки Хитой учун “таянч нуқта”га айланиши мумкин.
Баёнотнинг энг баҳсли нуқтаси эса — Дугин айрим мамлакатлар, жумладан, Марказий Осиё республикалари суверенитети мавжудлигини амалда инкор қиладиган мазмунда гапирганидир. У миллий давлатлар даври “тугади” деган қарашни илгари суриб, буни янги геосиёсий архитектуранинг “қонуний” ҳолати сифатида тасвирлайди. Қисқаси, гап “фалсафа” деб бошланади, лекин мазмуни тўғридан-тўғри сиёсий босим риторикасига бориб тақалади.
Дугин ким деган саволга келсак, у кўпинча неоевросиёчилик ғоялари билан боғланади ва Ғарбга қарши, антилиберал позициялари билан танилган шахс сифатида турли манбаларда баҳс-мунозараларга сабаб бўлиб келади. Шу нуқтада муҳим детал: бундай фигураларнинг ҳар бир чиқиши оддий “фикр алмашинуви” эмас — бу, кўп ҳолатда, аудиторияни кайфият жиҳатидан тайёрлашга қаратилган тезислар пакети бўлади.
Фон ҳам қизиқ: шу кунлари Россия телемайдонида ҳам шов-шувли баёнотлар кўпайди. Масалан, Владимир Соловьёвнинг Арманистон ва Марказий Осиё ҳақидаги гаплари катта муҳокамага тушганидан кейин Россия ТИВ расмийси Мария Захарова бу фикрлар давлатнинг расмий позицияси эмас, телебошловчининг шахсий мулоҳазаси эканини айтди.
Яна бир ишора: айрим мамлакатлар Россиядаги кескин баёнотлар берувчи шахсларга кириш чекловларини жорий этиб келяпти. Хусусан, Қозоғистонда айрим манбалар Дугинни “кириш номақбул” шахслар рўйхатида тилга олади.
Бу баёнотлар нимага таъсир қилади?
Амалдаги сиёсатни эртагаёқ ўзгартириб юборади, деб айтолмаймиз. Лекин ахборот майдонидаги бундай сигналлар учта хавфли нарсани тезлаштиради:
-
жамоатчиликда хавотир ва ишончсизликни оширади;
-
“суверенитет — шартли нарса” деган ғояни нормаллаштиришга уринади;
-
минтақавий давлатларнинг ички-ташқи қарорларига босим фонни кучайтиради.
Шу ерда бир нарса аниқ: суверенитет қоғоздаги шиор эмас — иқтисодий барқарорлик, қонун устуворлиги, армия ва хавфсизлик тизими, дипломатик алоқалар ва энг муҳими, миллатнинг ички бирдамлиги билан ушлаб турилади. Бошқача айтганда, “мавжудлигингни қабул қилишмайди” деган гапларга энг кучли жавоб — давлатнинг ўз ишини системали қилиши.
Охирида — кайфиятни туширмаймиз: ахборот майдонида баланд гапирган ҳар кимнинг сўзи “реал режа” дегани эмас. Лекин бундай баёнотларни “э, диққатга арзимайди” деб ҳам қўйиб юбориб бўлмайди. Ҳушёрлик — паника эмас. Бизга керак бўлгани: фактга таяниш, расмий манбаларни кузатиш ва ўз уйимиздаги устунларни мустаҳкам қилиш. Зеро, келажакни “кимдир биз ҳақимизда нима деди” эмас, “биз нима қилаяпмиз” деган савол ҳал қилади.