Ҳимоядан аниқликкача: Ҳиндистоннинг янги ФТА стратегияси
Ҳиндистоннинг сўнгги эркин савдо шартномалари (ФТА) мудофаа савдо сиёсатидан мақсадли, ўсишга йўналтирилган ёндашувга стратегик ўтишни акс эттиради. Ҳиндистон геосиёсий сигнал бериш ёки бозорга киришга интилиш бўйича келишувларга эришиш ўрнига, савдо тўлдирувчилари аллақачон кучли бўлган, логистика самарали ва иқтисодий манфаатлар мос келадиган ҳамкорларга эътибор қаратди.
Натижалар аниқ: 2020-2021 йиллар ва 2024-2025 йиллар оралиғида Ҳиндистоннинг стратегик эркин савдо ҳамкорлари билан товар савдоси 92 фоизга ўсди, бу Ҳиндистоннинг дунё билан умумий товар савдосининг 41,5 фоизга ўсиши билан таққосланади.
Бу аввалги савдо стратегияларидан қатъий чекинишдир. Ҳиндистон янги савдо муносабатларини нолдан яратишга уринишдан кўра, икки томонлама савдо аллақачон кенгайиб бораётган ва келишувлар мавжуд суръатни кучайтириши мумкин бўлган ҳамкорларни тобора кўпроқ танламоқда. Шундай қилиб, эркин савдо шартномалари аллақачон кучли салоҳиятга эга бўлган савдо йўлакларини мустаҳкамлаш ва тезлаштириш учун ишлатилмоқда.
2020-2021 йиллар ва 2024-2025 йиллар оралиғида Ҳиндистоннинг 2021 йилдан бери имзоланган эркин савдо шартномалари билан қамраб олинган мамлакатлар билан умумий савдоси 92 фоизга ўсиб, Ҳиндистоннинг жаҳон савдосидаги 41,5 фоизлик ўсишдан анча илгарилаб кетди. Ушбу ҳамкорларнинг Ҳиндистоннинг умумий савдо саватидаги улуши 2021 йилда тахминан 11-12 фоиздан 2025 йилга келиб қарийб 16,5 фоизга ошди. Бу ўзгариш Ҳиндистоннинг ишлаб чиқариш, энергияни қайта ишлаш, фармацевтика, хизматлар ва инвестициялар билан боғлиқ кучли томонларига мос келадиган юқори интенсив, икки томонлама, савдога йўналтирилган иқтисодиётларга устуворлик беришнинг онгли стратегиясини акс эттиради.
Аҳамиятлиси, акселерациянинг катта қисми 2024 ва 2025 йилларда имзоланган эркин савдо шартномалари расман кучга киришидан олдин содир бўлди. Бу муҳим жиҳатни таъкидлайди: Ҳиндистоннинг сўнгги эркин савдо шартномалари мавжуд савдо тўлдирувчиларини яратишдан кўра, уларни тасдиқлайди. Улар пандемиядан кейинги тикланиш даврида барқарор бўлган савдо йўлакларини қулфлаш, хавфларни камайтириш ва кенгайтиришга хизмат қилади.
Охирги ФТАлар ва уларнинг ишлаш сабаблари:
Австралия: Ресурслар ишлаб чиқариш ва дори-дармонлар билан учрашади
Ҳиндистон 2022 йилда Австралия билан эркин савдо шартномасини имзолаган. Ўшандан бери икки томонлама товар айирбошлаш ҳажми жадал ўсиб, 2020-2021 йиллар ва 2024-2025 йиллар оралиғида 96 фоизга ошди. Австралия кўмир, муҳим минераллар, металл рудалари ва энергия ресурсларини Ҳиндистоннинг саноат базасига етказиб беради, Ҳиндистон эса қайта ишланган нефть маҳсулотлари, фармацевтика, машинасозлик, тўқимачилик ва истеъмол товарларини экспорт қилади. Шартнома, шунингдек, хизматлар, хусусан, таълим ва профессионал хизматлар соҳасидаги алоқаларни мустаҳкамлайди, тоза энергия ва муҳим минераллар соҳасидаги ҳамкорликни қўллаб-қувватлайди. Стратегик жиҳатдан, Австралия Ҳиндистонга таъминот занжирларини диверсификация қилиш ва узоқ муддатли ўсиш учун асосий ресурс манбаларини таъминлашга ёрдам беради.
Янги Зеландия: кичик база, аниқ қўшимчалар
Ҳиндистон 2025 йилда Янги Зеландия билан эркин савдо шартномасини имзолади. Савдо кичик базадан тахминан 50 фоизга ўсди, бу эса тор, аммо аниқ бир-бирини тўлдирувчи омилларни акс эттиради. Ҳиндистон четга дори-дармонлар, машиналар, саноат моллари чиқаради, четдан жун, қишлоқ хўжалик маҳсулотлари, металлар, хом ашё олиб келади. Келишув бозорга кириш имкониятини, айниқса қишлоқ хўжалигида, ички сезгирлик билан мувозанатлаштирган ҳолда пухта калибрланган ва Ҳиндистоннинг ўрта муддатли ўсиш истиқболларига ишончни англатувчи инвестиция йўналишини ўз ичига олади.
Бирлашган Қироллик: Юқори қийматли, хизматларга бой ҳамкорлик
Ҳиндистон 2025 йилда Буюк Британия билан эркин савдо шартномасини имзолади. Ҳиндистон-Буюк Британия савдоси 2021 йилдан 2025 йилгача бўлган даврда келишув расмий тузилишидан олдин ҳам 76 фоизга кенгайди. Буюк Британия юқори даромадли, юқори стандартларга эга бозор бўлиб, унда Ҳиндистон фармацевтика, тўқимачилик, муҳандислик маҳсулотлари, кимёвий моддалар, автомобиль компонентлари ва хизматлар соҳасида кучли рақобатлашади. Битим бозорга киришни яхшилайди, хизматлар ва касбий ҳаракатчанлик соҳасидаги тўсиқларни бартараф этади, технологиялар, молия, илғор ишлаб чиқариш ва тоза энергия соҳаларида инвестиция алоқаларини мустаҳкамлайди. Бу Ҳиндистоннинг ички сиёсий маконга путур етказмасдан ривожланган бозорларни жалб қилишга бўлган ишончини акс эттиради.
Европа эркин савдо ассоциацияси (ЭФТА): фақат тарифлар эмас, балки савдо плюс инвестициялар
Ҳиндистон 2024 йилда ЭФТА мамлакатлари билан савдо битимини имзолади. Товарлар савдосининг 19 фоиз атрофида ўсиши келишувнинг аҳамиятини пасайтиради. ЭФТАдан импорт олтин, аниқ асбоблар ва кимёвий моддалар каби юқори қийматли товарларга жамланган бўлиб, савдо ҳажмини барқарор ушлаб туради. Ҳақиқий қиймат ўрнатилган инвестиция мажбуриятлари, технология ҳамкорлиги ва юқори малакали иш ўринларини яратишда намоён бўлади. Ҳиндистон-ЭФТА пакти эркин савдо битимларига фақат тариф воситаси сифатида қарашдан капитални шакллантириш ва саноатни модернизация қилиш воситаси сифатида фойдаланишга ўтишни англатади.
Маврикий: кичик савдо ҳажми, катта стратегик қиймат
Ҳиндистон-Маврикий кенг қамровли иқтисодий ҳамкорлик ва шериклик тўғрисидаги битим асосан дарвоза шартномаси вазифасини бажаради. Хизмат кўрсатиш, инвестицияларни осонлаштириш ва молиявий ҳамкорликка асосланган ҳолда, у аллақачон яқин иқтисодий муносабатларни расмийлаштиради. 2021 йилдан 2025 йилгача бўлган даврда товарлар савдоси тахминан 13 фоизга ўсган бўлса-да, келишувнинг аҳамияти трансчегаравий инвестициялар ва хизматлар учун тартибга солиш ҳамкорлиги ва институтсионал "сантехника"ни мустаҳкамлашдан иборат.
Бирлашган Араб Амирликлари: Ҳиндистоннинг ФТА стратегиясининг байроқдори
Ҳиндистон 2022 йилда БАА билан эркин савдо шартномасини имзолаган. Икки томонлама савдо ҳажми 2021 йилда 43 миллиард АҚШ долларидан 2025 йилга келиб 100 миллиард доллардан ошди, бу тўрт йил ичида 131 фоизга ўсди. Ҳиндистон нефть маҳсулотлари, қимматбаҳо тошлар ва заргарлик буюмлари, машиналар, озиқ-овқат маҳсулотлари, тўқимачилик ва саноат молларини экспорт қилади, хом нефть, нефть-кимё, қимматбаҳо металлар ва оралиқ маҳсулотларни импорт қилади. БААнинг глобал логистика маркази сифатидаги роли ушбу оқимларни кучайтиради, кучли хизматлар ва сармоявий алоқалар эса ҳамкорликни мустаҳкамлайди. Ушбу келишув савдо интенсивлиги, логистика самарадорлиги ва тармоқ мувофиқлиги қандай қилиб кўлам ва барқарорликни таъминлаши мумкинлигини кўрсатади.
Уммон: энергетика, логистика ва яқинлик
Ҳиндистон 2025 йилда Уммон билан эркин савдо шартномасини имзолади, тўрт йил ичида икки томонлама савдо ҳажми 95 фоизга ошди. Ўзаро муносабатлар энергия импорти, озиқ-овқат маҳсулотлари, техника, металл ва логистика хизматлари билан боғлиқ. Географик яқинлик ва тарихий савдо алоқалари бу йўлакка ўзига хос куч бағишлайди ва келишувнинг кенг қамровли хусусияти аллақачон юқорига қатъий ҳаракатланаётган савдо йўналишини мустаҳкамлайди.
Хулоса: ФТАлар тажриба эмас, балки тезлаштирувчи сифатида
Ҳиндистоннинг сўнгги эркин савдо шартномалари спекулятив машқлар эмас. Улар ковиддан кейинги тикланиш даврида аллақачон жадал кенгайиб бораётган савдо йўлакларига боғланган. Ушбу ҳамкорлар билан савдо ҳажмининг 92 фоизга ўсиши - Ҳиндистоннинг глобал савдо ўсишининг икки бараваридан кўпроғи - Ҳиндистон бир-бирини тўлдирадиган, логистика самарали ва иқтисодий манфаатлар мос келадиган шартномаларни имзолаётганини кўрсатади.
Тариф мажбуриятлари чуқурлашгани, хизматлар таъминоти етуклашгани ва инвестиция қувурлари салоҳият яратишга айлангани саин, Ҳиндистоннинг 2021 йилдан бери имзоланган эркин савдо шартномалари билан савдоси 2030 йилга келиб яна икки баравардан кўпроқ ошиши кутилмоқда. Тарқоқ глобал савдо муҳитида Ҳиндистоннинг савдо аллақачон гуллаб-яшнаётган эркин савдо шартномаларини имзолаш стратегияси унинг энг барқарор ва иқтисодий жиҳатдан асосли ютуғи бўлиши мумкин.