Испания 16 ёшгача ўсмирларга ижтимоий тармоқларни тақиқлаши мумкин
Испания ҳукумати 16 ёшгача бўлган ўсмирлар учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланишни чеклаш, ҳатто тақиқлаш масаласини муҳокамага чиқармоқчи. Бу ҳақда мамлакат бош вазири Педро Санчес очиқ айтди.
Гап шундаки, расмий Испания, айниқса Мадрид, платформа эгаларига “ёшни текшириш” тизимини жорий этиш талабини қўймоқчи — яъни аккаунт очаётганда ҳақиқатан 16 ёшдан каттами-йўқми, шу аниқланиши керак бўлади. Бу талаблар TikTok, Instagram ва X каби йирик майдончаларга ҳам тегиши мумкин.
Санчеснинг Дубайдаги чиқиши эса анча қаттиқ оҳангда бўлди: у ижтимоий тармоқларни “рақамли Ёввойи Ғарб”га қиёслаб, у ерда қонунга бўйсуниш сусайгани, нафрат ва ҳақорат осон тарқалиши, дезинформация эса кўпинча ҳақиқатдан тез юришини таъкидлади. Қисқаси, “болалар бу жойга ёлғиз ташлаб қўйилиши керак эмас” деган фикрни олдинга сурди.
Эътиборли жиҳати: фақат тақиқ эмас, масъулият масаласи ҳам кўтариляпти. Испания ҳукумати келгуси ҳафтаёқ ноқонуний контент ва нафрат уйғотувчи материаллар учун ижтимоий тармоқлар раҳбариятини шахсан жавобгар қилишни кўзда тутувчи ташаббусни ҳам кўриб чиқмоқчи. Яъни “пост ўчирилди — бўлди” эмас, “ким жавоб беради?” деган савол биринчи ўринга чиқяпти.
Бу йўналишда Испания якка ҳаракат қилмоқчи эмас. Санчес мамлакат European Union доирасида ижтимоий тармоқларни тартибга солиш бўйича трансчегаравий ҳамкорликни кучайтириш мақсадида “Coalition of the Digitally Willing” номли коалицияга қўшилишини ҳам айтган.
Қизиғи, бу тренд бутун дунё бўйлаб кучайяпти. Францияда парламентнинг қуйи палатаси 15 ёшгача бўлган болалар учун ижтимоий тармоқларни тақиқлаш ғоясини қўллаб-қувватлагани хабар қилинди; режага кўра, қабул қилинса, янги ўқув йилидан — 2026 йил 1 сентябрдан кучга кириши мумкин.
Австралия эса 10 декабрь 2025 йилдан 16 ёшгача бўлганлар учун “ёш чеклови” тизимини амалда жорий этгани билан аллақачон намуна бўлиб улгурди.
Энди асосий савол — бу иш қандай ишлайди? Ёшни текширишни кучайтириш мумкин, лекин унинг адолатли ва хавфсиз бўлиши (шахсий маълумотлар масаласи) ҳам муҳим. Шу ерда давлатлар “болани ҳимоя қиламиз” деб туриб, ўзлари “катталарча” қилиб, технологияни ҳам, қонунни ҳам мувозанатда ушлашга мажбур.
Бир нарса аниқ: кейинги йилларда Европа “ижтимоий тармоқ — эркин ҳудуд” деган кайфиятдан чиқиб, “ижтимоий тармоқ — қоидаси бор майдон” деган режимга ўтади. Ва бу, ростини айтганда, болалар учун ёмон эмас: интернетда ҳам хавфсизлик камари бўлиши керак-да.