Ташиевдан кейин Жапаров тизимида янги қоидалар бошланди дейишмоқда
Қирғизистонда сиёсий муҳит яна қизиб кетди: Вазирлар Маҳкамаси раисининг ўринбосари ва Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси бўлган Қамчибек Ташиевнинг кутилмаганда лавозимдан озод этилиши турли тахминларни кучайтирди. Марказий Осиё бўйича таҳлилчилар ва сиёсатшунослар бу қарор ортида нима турганини ҳар хил талқин қиляпти.
Таҳлилчи Темур Умаровнинг фикрича, ҳозирги вазиятда асосий интрига шундаки, Ташиев ҳали истеъфо юзасидан очиқ баёнот бермаган. Умаров бу ҳолатни Ташиевнинг Германияда шифохонада экани билан боғлайди. Шу сабаб воқеалар қай тарзда давом этиши ҳозирча ноаниқ, дейди у.
Бироқ, Умаровнинг таъкидлашича, реалликни “қайта ўқиш”га тўғри келадиган томон — Ташиевнинг таъсири норасмий ришталарга эмас, кўпроқ Садир Жапаров билан яқин муносабатлар ва аппарат кучига таянган эди. Ана шу икки таянч йўқолса, таъсир ҳам табиий равишда сўниб боради. Бошқача айтганда, бугун тизимда кимдир президент қарорига қарши чиқиб, собиқ раҳбарга очиқ садоқат кўрсатиши эҳтимоли паст — бу сценарий деярли тасаввурга сиғмайди.
Шу ўринда муҳим детал ҳам бор: таҳлилчига кўра, истеъфодан кейин катта “тозалаш”лар кузатилмади. Масалан, Бишкекдаги МХДҚ раҳбари қамалгани ҳақида гап-сўзлар тарқалди, аммо тезда рад этилди. Шу билан бирга, президент ҳам ўзининг Ташиев билан муносабатларида кескин ихтилоф борлигини инкор қилди. Умаров бунга “хайрихоҳлик қўли” сифатида қарайди: гўёки масалани кескинлаштирмасдан, мулоқот орқали “яхшиликча” якунлашга ишора бор.
Таҳлилчи версиясида яна бир қизиқ нуқта бор: Ташиевга жамоатчилик диққатини ортиқча жалб қилмайдиган соҳада фаолиятни давом эттириш таклиф қилиниши мумкин. У тез-тез Европага даволаниш учун қатнайди, деган фикрлар ҳисобга олинса, бундай “сокин режим” унинг саломатлиги учун ҳам енгилроқ бўлиши эҳтимолдан холи эмас.
Энг катта хулоса эса шундай: Умаровга кўра, Қирғизистонда “янги Ташиев” майдонга чиқмайди. Чунки ҳокимиятни қаттиқ назоратда ушлаш масаласи кун тартибида турган бир пайтда, тизимда президентдан бошқа шахснинг ҳаддан ташқари катта таъсирга эга бўлиши — стратегик риск. Шунинг учун ҳам Жапаров Ташиевни ишдан олган заҳоти МХДҚдек “суперидора”ни заифлаштириш, унинг таъсир майдонини қисқартириш йўлига ўтишини тахмин қилишяпти.
Қисқа қилиб айтганда: бу ҳикоянинг давоми ҳали олдинда, лекин тренд анча равшан — тизим “битта марказ”га яқинлашяпти. Сиёсатда эса, бундай пайтда энг муҳим қоида шу: ким кучли — ўша қоидани ёзади.