Трамп учун "сюрприз": Эрон Хоманаийнинг махфий режасини ишга туширди
Ғарб таҳлилчилари ва қатор халқаро ОАВларда Эрон атрофидаги вазият янги йўналишга бурилгани ҳақида кескин баҳолар пайдо бўлди. Уларга кўра, АҚШ ва Исроил зарбаларидан кейин “режим тез орада силкинди” деган сценарий иш бермаган: кутилган оммавий ғалаёнлар ўрнига Теҳрон хавфсизлик тизими қаттиқлашиб, разведка ва контрразведка фаолияти кучайтирилган. Reuters ва бошқа манбаларда Эрон томони “Моссад билан боғлиқ” деб кўрсатилаётган шахслар ушлангани ҳақида билдиришлар ҳам тилга олинади.
Энг кўп муҳокама қилинган нуқта — Эронда олий раҳбар Али Хоманаий ўлими ҳақидаги хабарлар фонида ҳам давлат механизми тўхтаб қолмагани. Reuters’нинг сўнгги материалларида (мавжуд ахборотларга таяниб) Теҳронда ворислик ва хавфсизлик масалалари юзасидан ўта юқори ставкали жараён кечаётгани, оммавий тадбирлар ҳам хавф омиллари сабаб қайта кўриб чиқилаётгани қайд этилган.
Шу фон ортида Financial Times Теҳрондаги манбасига таяниб, Эронда “олдиндан тасдиқланган стратегия” ишга туширилгани ҳақида ёзди. Нашр талқинига кўра, бу ёндашув АҚШ ва Исроил билан тўқнашувни фақат икки давлат доирасида қолдирмасдан, бутун Яқин Шарқ майдонига кенгайтириш орқали ташқи босимни кучайтиришни кўзлайди.
FT ёзишича, сценарийда энергетика инфратузилмаларига зарбалар ва хавфсизлик таваккали орқали Форс кўрфази мамлакатларидаги инвестиция муҳитига “совуқ душ” бериш логикаси ҳам бор. Яъни хавф ошса, минтақадаги иқтисодий босимлар кучаяди, бу эса Вашингтонга нисбатан сиёсий босимни ҳам ошириши мумкин, деган ғоя илгари сурилади.
Нашрда яна бир муҳим жиҳат тилга олинади: раҳбарият ва генераллар ҳалок бўлган ҳолатда ҳам айрим бўлинмаларнинг автоном ҳаракат қилишига ҳисобланган тактик ёндашув. Мазкур фикрга кўра, қарор қабул қилиш занжири шикастланса ҳам, қаршилик “ўчиб қолмаслиги” учун тизим аввалдан мослаштирилган бўлиши мумкин.
Албатта, бундай баҳоларнинг барчаси “манбага таянган талқин” эканини унутмаслик керак. Реал майдонда эса ҳар бир қадам янада хавфлироқ эскалацияга олиб бориши мумкин — айниқса, уруш фронти кенгайса, бу нафақат Эрон ва Исроил, балки бутун минтақада хавфсизлик ва иқтисодий барқарорликка зарба бўлади. Reuters ҳам можаро кенгайиб бораётгани, зарбалар интенсивлашгани ва минтақада кескинлик ошганини ёритмоқда.
Хулоса битта: агар FT тасвирлаётган стратегия ҳақиқатан ҳам амалга тушган бўлса, бу “қисқа уруш” эмас, узоққа чўзилиши мумкин бўлган босим ўйинига ўхшайди. Бундай пайтда ҳар икки томон учун ҳам энг катта хавф — назорат чиқиб кетиши. Ва бунақа сценарийда “сюрприз”лар, афсуски, тез тугамайди.