Эрон ва АҚШ қарама-қаршилиги: Кимнинг стратегияси узоқроққа чидайди?
Яқин Шарқдаги геосиёсий бўронлар фонида дунё нигоҳи яна икки йирик куч — Эрон ва АҚШнинг ҳарбий мувозанатига қаратилди. Бу шунчаки рақамлар жанги эмас, балки "қимматбаҳо технологиялар" ва "арзон аммо самарали асимметрия" ўртасидаги мураккаб шахмат ўйинидир. Zamin.uz экспертларнинг ушбу мавзудаги чуқур таҳлилларини эътиборингизга ҳавола этади.
Бугунги кунда эҳтимолий тўқнашув ҳақида гап кетганда, бир томоннинг баҳайбат баллистик ракеталари ва иккинчи томоннинг юқори аниқликдаги қанотли ракеталари ўртасидаги фарқ асосий мавзуга айланди. Аммо уруш тақдирини фақат қурол эмас, балки иқтисодий ва ижтимоий чидамлилик ҳал қилади.
Эрон: Чекловлар қуршовидаги технологик "феномен"
Кўпчилик Эронни санкциялар туфайли заифлашган давлат деб ҳисоблайди. Бироқ Теҳроннинг ички салоҳияти анча теранроқ:
-
Илмий пойдевор: Мамлакатда таълим даражаси, айниқса аёллар орасида олий маълумотлилар қатлами кескин ошган. Бу муҳандислик ва инновациялар учун мустаҳкам база яратди.
-
Маҳаллийлаштириш: Ташқи бозордан узилган Эрон газ турбиналари, двигателлар ва мураккаб техникаларни ўз кучи билан ишлаб чиқаришни ўрганди.
-
Дронлар ва Ракеталар: Эроннинг баллистик ракеталари стратегик босим воситаси бўлса, “Шаҳед” типидаги дронлари арзонлиги ва аниқлиги билан жаҳон ҳарбий бозорида шов-шув келтириб чиқарди.
Асимметрик жавоб: Денгиздаги "чаққон" хавф
Эрон АҚШнинг улкан авиаташувчиларига қарши тўғридан-тўғри жанг қилмайди. Теҳрон стратегияси — асимметрия:
-
Кичик тезюрар катерлар, камикадзе-қайиқлар ва ярим сув ости аппаратлари Форс кўрфази ва Ҳўрмуз бўғозини АҚШ флоти учун "тузоқ"қа айлантириши мумкин.
-
Қимматбаҳо кемаларни арзон ва кўп сонли воситалар билан ишдан чиқариш — Эроннинг асосий кўзири.
АҚШ: Глобал қудратнинг заиф томонлари
Америка Қўшма Штатлари дунёнинг энг бой ҳарбий машинасига эга бўлса-да, унинг ҳам ўз тўсиқлари бор:
-
Қиммат ресурслар: “Томагавк” каби ракеталар жуда самарали, аммо улар чекланган ва ишлаб чиқариш вақт талаб этади.
-
Дронлар танқислиги: АҚШда Эронникидек арзон ва оммавий қўлланиладиган зарба дронлари етарли эмас.
-
Инсон омили: Вашингтон инсон йўқотишларига жуда сезгир. Эроннинг мураккаб географияси ва катта аҳолиси қуруқликдаги операцияни АҚШ учун "иккинчи Афғонистон" ёки ундан ҳам баттарроқ бўлишидан далолат беради.
Эроннинг "охиллес товони": Ҳаво мудофааси
Ислом Республикасининг энг заиф нуқтаси — замонавий ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларининг камлигидир. Агар АҚШ масофадан туриб юқори аниқликдаги авиация зарбаларини йўлласа, Эроннинг маҳаллий тизимлари бундай босимга бардош бериши қийин кечади. Шунингдек, қуруқликдаги техник жиҳозланиш (танклар ва БМП) борасида ҳам Теҳрон анча орқада.
Якуний хулоса: Ким ғолиб бўлади?
Таҳлилчиларнинг фикрича, бу урушда "тезкор ғалаба" деган тушунча йўқ.
"Бу тўқнашув кимда қурол кўплиги билан эмас, балки кимнинг стратегияси арзонроққа тушиши ва ким сиёсий жиҳатдан узоқроқ чидаши билан ҳал бўлади."
АҚШ Эроннинг ҳарбий базаларига жиддий зарар етказа олиши мумкин, бироқ Эроннинг тарқоқ инфратузилмаси ва яширин объектлари уни бутунлай тиз чўктиришга йўл қўймайди. Натижада, бу тўқнашув ҳар икки томон учун ўта қимматга тушувчи ва минтақани йиллар давомида беқарор қилувчи жараёнга айланиши мумкин.
Сизнингча, замонавий урушларда юқори технологияли қиммат қуроллар муҳимми ёки Эрон қўллаётган арзон ва оммавий дронлар стратегиясими?