Эрон ороллари нишонга айланиши мумкин
Яқин Шарққа АҚШнинг қўшимча минглаб аскарлари юборилиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлар Эрон билан кенгроқ тўқнашув юз берган тақдирда эҳтимолий нишонлар борасидаги тахминларни кучайтирди. Алоҳида эътибор қаратилаётган жойлардан бири Харк ороли бўлиб, у Эроннинг хом нефть экспорти учун асосий марказ ҳисобланади ва мамлакат нефть жўнатмаларининг қарийб 90 фоизи шу ер орқали ўтади, деб ишонилади. Эрон энергетика савдосидаги марказий ўрни сабабли Харк Ислом Республикаси иқтисодий инфратузилмасининг энг сезгир нуқталаридан бири сифатида кенг кўламда баҳоланади.
Бироқ таҳлилчилар Харк Форс кўрфазидаги анча кенг стратегик бошқотирманинг фақат бир қисми эканини таъкидлашади. Эрон бу ҳудудда ўнлаб оролларни назорат қилади ва улардан айримлари Ҳурмуз бўғози яқинидаги жойлашуви сабаб ҳарбий нуқтаи назардан бундан ҳам муҳимроқ бўлиши мумкин. Ушбу тор сув йўли дунёдаги энг муҳим денгиз бўғинларидан бири бўлиб, глобал нефть ва газ савдосининг катта қисми шу ер орқали ташилади. Эронга ҳарбий босим ўтказишга қаратилган ҳар қандай уриниш эҳтимол нафақат экспорт иншоотларини, балки Теҳроннинг бўғоз орқали кемалар қатновига таъсир кўрсатиш имкониятини ҳам ҳисобга олиши керак бўлади.
Хитойдаги Sun Yat-sen университети тадқиқотчилари бўғоз ичида ва унинг атрофидаги етти орол улар Эроннинг "мудофаа ёйи" деб таърифлайдиган тузилмани ҳосил қилишини таъкидлашган. 2022 йилдаги тадқиқотда эронлик тадқиқотчи Энаятоллаҳ Яздани ва хитойлик олим Ма Янгзҳе ушбу оролларни боғловчи хаёлий эгри чизиқ Эроннинг Ҳурмуз бўғозидаги хавфсизликни назорат қилишдаги стратегик устунлигини тушунтиришга ёрдам беришини ёзган. Уларнинг баҳоси географиянинг ўзи ҳар қандай минтақавий кескинлашувда Теҳронга қудратли восита беришини кўрсатади.
Энг муҳим нуқталар қаторида Абу Муса, Катта Тунб ва Кичик Тунб бор, улар ушбу ёйнинг ғарбий чеккасидаги учта кичик оролдир. Ҳажми кичик бўлишига қарамай, улар бўғоз орқали ҳаракатни кузатиш ва эҳтимол издан чиқариш учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга деб ҳисобланади. Ороллар орасидаги масофалар қисқа бўлгани ва нисбатан саёз кўрфазнинг энг чуқур қисми уларга яқин жойлашгани сабаб, йирик ҳарбий кемалар ҳамда нефть танкерлар кўпинча уларнинг ёнидан яқин ўтишга мажбур бўлади. Бу эса Эрон Ислом инқилоби соқчилари корпуси томонидан бошқариладиган тезкор катерлар, мина қўювчи кемалар ва дронлар ёрдамида фойдаланилиши мумкин бўлган заифликларни юзага келтиради.
Шу сабабли, минтақадаги АҚШнинг эҳтимолий ҳарбий режалаштируви ҳақидаги ҳар қандай муҳокама тобора кўпроқ фақат Харк оролининг экспортдаги ўрни билан эмас, балки Эроннинг денгиз мудофааси позициясини таянч қилиб турган кенгроқ ороллар тармоғи билан ҳам боғланмоқда. Кўрфаздаги кучлар мувозанати йирик базалар ва нефть терминалларидан кам бўлмаган даражада айнан шу кичик таянч нуқталарга ҳам боғлиқ бўлиши мумкин.