Дьиҥ сахалыы дьиибэлээх-дьээбэлээх киинэни көрүҥ
Дьиҥ сахалыы дьээбэлээх-дьиибэлээх, охсуллубут от сытынан дыргыйар “Күүлэй” киинэни көрүҥ
Ааспыт сэттиэлэҕэ эдэр доҕорбуттан Валентин Макаровтан ыҥырыы тутан, кини саҥа киинэтин сүрэхтэниитигэр сырыттыбыт.
Кини туруорааччы быһыытынан устубут айымньылара: “Кэрэл” (2017). “Дьулуур: мас-рестлинг” (2021), “Мин аатым Таптал” (2022) уонна “Күүлэй: от кэмэ” (2026). Кэнники үс киинэтигэр бэйэтэ сценаристаан, сүрүн үлэни бэйэтигэр ылыммыта. “Кэрэлгэ”, “Тапталга” уонна “Күүлэйгэ” продюсердаабыта, онтон “Дьулууругар” биир уустук хайысханы – монтаһы – баһылаабыта. Инньэ гынан, Валентин киинэ бары сүрүн хайысхаларын тус бэйэтинэн кыайа тутан, аныгы саха киинэтин биир биллэр-көстөр бас-көс киһитэ буолла.
Валентины кытта уонча сыллааҕыта билсибитим. Кини “Кэрэл” киинэтинэн бу эйгэҕэ киириэҕиттэн тутатына киэҥник биллибитэ уонна көрөөччү сэҥээриитин ылбыта. Ол кэннэ мас тардыһыытын туһунан устаары, мин үлэлиир “Модун” спорткомплекспар кэлэн бу көрүҥү дириҥник үөрэппитэ, мадьынылары, тренердэри уонна салайааччылары кытта ыкса сибээстэһэн, ымпыгар-чымпыгар дылы бэлэмнэммитэ. Киинэтин сценарийын бэйэтэ өр кэм устата суруйан, чочуйан, Саха сиригэр бастакынан сиппит-хоппут спортивнай драманы киэҥ көрөөччүгэ таһааран, бар дьонун биһирэбилин ылбыта.
Онтон “Мин аатым “Таптал” киинэтин саха дьоно бары сэргии, астына ылыммыттара саарбаҕа суох. Маннык ситиһии кини оонньуур дьонун табан таларыгар, идэтийбит артыыстары да, устар сириттэн көннөрү олохтоохтору булан, таба тайанарыгар сытар дии саныыбын. Ордук кини оҕолору кытта табыллан үлэлиир. Бу барыта кини тулалыыр дьонугар киһилии истиҥ, эйэҕэс, болҕомтолоох сыһыаныгар олоҕурар.
Онон, Валентинтан “Күүлэй” киинэ сүрэхтэниитигэр ыҥырыы тутан баран, эрдэ угуйуктарын көрбүт буолан үөрэ-көтө, долгуйа тиийдибит. “Синема” киинэ тыйаатырыгар киирээппитин кытта, Валентин Саха тыйаатырыгар, киинэҕэ бииргэ үлэлиир аҕа табаарыһыныын Иннокентий Луковцевтыын, чугас аймахтарын көрсүбүттүү эйэҕэстик эҕэрдэлии тоһуйдулар.
Остуолларыгар ас эгэлгэтэ тэлгэтиллибит – быырпах, сахалыы бэрэски, онуоха эбии дьоммут өссө анал бэлэхтээх буолан биэрдилэр: олус табатык уонна дьиҥ сахалыы дьээбэлээхтик “Отчут өйүөтэ” диэн ааттаммыт “Күүлэй” киинэ бэлиэлээх бакыакка быырпаҕы, ыһаарыламмыт соболору, хара килиэби уонна эмиэ киинэ ойуулаах эт кэнсиэрбэтин укпуттарын утары ууннуллар.
Киинэбит эмиэ оннук дьиҥ сахалыы тыыннаах, бэл диэтэр охсуллубут от сытынан дыргыйан, Сахабыт сирин тыатын кэрэтин, судургутун санатар устуулаах буолла. Дмитрий Баишев, Степан Порядин, Иннокентий Луковцев, Анатолий Кириллин, Гаврил Спиридонов курдук идэтийбит, биллэр-көстөр дьону тэҥэ үгүс оҕо оонньоото, кинилэртэн ордук чорботон олох дьиҥнээх артыыстардыы үрдүк таһымҥа оруолларын толорбут Сулустаан Скрябины, Саина Семенованы хайҕыы көрдүбүт. Маны таһынан, бары киэн тутта кэрэхсиир спортсменнарбытын, мадьынылар Татьяна Баишеваны, Наталья Черноградскаяны, Сергей Фролкины, кэскиллээх Харысхан Габышевы, күүстээх-уохтаах кроссфитер Игнат Чомчоевы, аатырбыт бөҕөс Александр Румины киинэҕэ аан бастаан оонньообуттарын сэргии көрдүбүт, салгыы бу эйэгэҕэ эмиэ ситиһиилэниэхтэрэ диэн санааны түстээтибит.
Киинэ ааптардара бүгүҥҥү күҥҥэ улаханнык тыҥаан турар көстүүнү – саха дьоно күргүөмнээн куоракка көһөр кэмнэригэр тыа сирин чөл туруктаахтык тутан хаалларар уустук боппуруоһу киинэ ньыматынан табыллан арыйдылар. Саха киһитэ былыр-былыргыттан сайыҥҥы кэмҥэ күөх быйаҥы сомсон ылаары күүлэй тэрийэрин аныгы кэмҥэ саха дьоно түөлбэлээн олорор сирдэрин – нэһилиэги быыһыырга туһаайбыттарын көрдөрдүлэр. Киинэ сүрүн дьоруойдара бу күүлэйгэ кыайан, баҕалаах тыраахтардарын сүүйэн, бүтүн бөһүөлэктэрин инники дьылҕатын быһаарарга туруналлар. Бу туһугар эмиэ да көрүдьүөстээх, эмиэ да мүччүргэннээх моһоллору туораан, кыайаллар-хотоллор.
Валентин Макаров хаһан баҕарар дьонугар чугас, кини били аатырар арт-хаус диэннэригэр охтубакка, аҥаардас фестивалларга эрэ туһаайбакка, “үрдүк искусствоны өйдүүр талыллыбыт, анал бэлэмнээх көрөөччүлэргэ” буолбакка, бар дьонугар анаан устар. Саха дьонугар, тыа сирин олохтоохторугар чугас тиэмэлэри талар, сырдыкка-кэрэҕэ угуйар.
Бу маны барытын этэн-тыынан туран, биир дойдулаахтарбын барыгытын “Күүлэй” киинэни кэлэн көрөргүтүгэр, төрөөбүт дойдубут умнуллубат кэрэ көстүүлэригэр умсаргытыгар ыҥырабын.
Сообщение Дьиҥ сахалыы дьиибэлээх-дьээбэлээх киинэни көрүҥ появились сначала на Сахалайф.