Οδηγούμεθα σε νέα κρίση;
Η μανία της ελληνικής κοινωνίας με «τα μέτρα» και το πάθος με την εξαγγελία οικονομικών παροχών οδηγούν αναπόφευκτα σε καινούργια δημοσιονομικά αδιέξοδα. Και θα εμφανιστούν τότε και πάλι δεκάδες καταγγέλλοντες πολίτες και δημοσιογράφοι που θα αναρωτιούνται για το «πού πήγαν τα λεφτά»! Η απάντηση θα πρέπει να είναι – χωρίς να την αποδέχεται και πάλι η κοινή γνώμη – «σε παροχές»! Εδώ ουσιαστικά συγκρούονται θεωρητικά δύο σχολές οικονομικής σκέψης, οι απόψεις του Τζον Μέιναρντ Κέινς με τους ισχυρισμούς του Φρίντριχ φον Χάγιεκ.
Η σύγκρουσή τους δεν είναι απλώς θεωρητική· είναι σύγκρουση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος σε κρίση. Η βασική διαφορά τους είναι πως, σύμφωνα με τον Χάγιεκ, οι αγορές αυτοδιορθώνονται, ενώ το κράτος συνήθως χειροτερεύει τα πράγματα. Κατά τον Κέινς, οι αγορές μπορεί να «κολλήσουν» και το κράτος τότε πρέπει να επέμβει.
Στη Μεγάλη Υφεση (30s) υπήρξε το πρώτο μεγάλο crash test. Ο Χάγιεκ (και η Aυστριακή Σχολή – Φον Μίζες, Κίρτσνερ κ.ά.) έλεγε πως η κρίση είναι αποτέλεσμα προηγούμενης «φούσκας» και πως πρέπει να αφήσουμε την οικονομία να «καθαρίσει». Ο Κέινς, αντίθετα, επέμεινε πως η ζήτηση κατέρρευσε, προκάλεσε ανεργία και δημιουργήθηκε φαύλος κύκλος. Το κράτος, δηλαδή, πρέπει να ρίξει χρήμα στην οικονομία. Στην πράξη οδηγηθήκαμε σε πολιτικές τύπου Franklin D. Roosevelt (New Deal) που ήταν πιο κοντά στον Κέινς. Το αποτέλεσμα ήταν η καταξίωση των απόψεων του Κέινς.
Μετά ήρθε ο στασιμοπληθωρισμός (70s). Τότε έγινε η μεγάλη ανατροπή. Οι κεϊνσιανές πολιτικές δεν μπορούσαν να εξηγήσουν την ταυτόχρονη παρουσία υψηλού πληθωρισμού και ανεργίας (δεν υπήρχε περίπτωση να περάσεις με τέτοιες απόψεις τότε το μάθημα της παλιάς φοιτήτριάς του, Τζόαν Ρόμπινσον, στο Κέμπριτζ). Ερχονται, έτσι, στο προσκήνιο οι ιδέες Χάγιεκ και γενικά οι φιλελεύθερες – μονεταριστικές απόψεις. Με τη Mάργκαρετ Θάτσερ και τον Ρόναλντ Ρίγκαν κυριαρχούν παγκόσμια.
Ετσι, ο Χάγιεκ «δικαιώνεται» στο ότι η υπερβολική παρέμβαση και η νομισματική χαλαρότητα δημιουργούν στρεβλώσεις. Μετά έρχεται η κρίση του 2008 που είναι και το πιο σύγχρονο crash test. Η κρίση ξεκίνησε από τις αγορές (αλλά και από δάνεια κρατικοελεγχόμενων τραπεζών, λ.χ. Φάνι Μέι). Οι κυβερνήσεις (Ομπάμα) έκαναν τεράστιες παρεμβάσεις με τις διασώσεις τραπεζών, τα δημοσιονομικά πακέτα και με τις κεντρικές τράπεζες να τυπώνουν χρήμα. Αυτό υπήρξε καθαρά κεϊνσιανό ένστικτο. Οι οπαδοί του Χάγιεκ (λ.χ. Μέλτζερ) αντέτειναν πως η κρίση δημιουργήθηκε από λάθος επιτόκια και στρεβλώσεις και πως οι διασώσεις ενισχύουν τον ηθικό κίνδυνο (Ρουμπινί).
Στη σημερινή κατάσταση δεν είναι μόνο ο Χάγιεκ που προειδοποιεί, μέσω των τότε κειμένων του, πως πηγαίνουμε σε αδιέξοδα, αλλά και ο ίδιος ο Κέινς που είχε επιμείνει πως «στην κρίση ξοδεύεις, στην ανάπτυξη αποταμιεύεις». Ξοδεύοντας, για εξασφάλιση λαϊκής εύνοιας, υπονομεύεις κάθε ορθολογική οικονομική προσπάθεια.
ΥΓ. Επεσα θύμα της Τεχνητής Νοημοσύνης σχολιάζοντας «κατασκευασμένη» εκπομπή στο άρθρο μου του Σαββάτου. Ποτέ δεν υπήρξε αντιπαράθεση του Γ. Στουρνάρα με τον Ν. Χατζηνικολάου, όπως έγραψα. Ηταν κατασκευή ΤΝ, με άγνωστο κίνητρο. Αρα, το σχόλιό μου ήταν εντελώς άστοχο και ζητώ συγγνώμη.