Γιβραλτάρ: Η συμφωνία που υπόσχεται να καταργήσει τα σύνορα και απειλεί να παραλύσει το εμπόριο
Η συμφωνία ΕΕ – Ηνωμένου Βασιλείου για το Γιβραλτάρ παρουσιάστηκε ως ιστορικό ορόσημο και το τέλος μιας εποχής. Η κατάργηση της περίφημης «Βέρχα», του συνοριακού φράχτη που επί δεκαετίες συμβόλιζε τη διαίρεση μεταξύ Ισπανίας και Γιβραλτάρ, θεωρήθηκε σημαντικό βήμα προς την ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών μετά το Brexit. Ωστόσο, καθώς πλησιάζει η ημερομηνία εφαρμογής του νέου πλαισίου, στις 15 Ιουλίου, εντείνονται οι ανησυχίες για τις οικονομικές και εμπορικές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει.
Στην πρώτη γραμμή των αντιδράσεων βρίσκονται οι τελωνειακοί πράκτορες και οι εκπρόσωποι των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή του Αλχεθίρας και της Λα Λίνεα ντε λα Κονσεπσιόν. Οι δύο αυτές ισπανικές πόλεις συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία της οικονομίας του Γιβραλτάρ.
Οι επαγγελματίες του κλάδου προειδοποιούν ότι η νέα πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε αύξηση του λειτουργικού κόστους, αλλά και σε «οικονομική ασφυξία» για δεκάδες επιχειρήσεις που διαχειρίζονται καθημερινά τις εμπορικές ροές μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Βράχου.
Το Νέο Αυτοματοποιημένο Σύστημα Διαμετακόμισης
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η εφαρμογή του Νέου Αυτοματοποιημένου Συστήματος Διαμετακόμισης (NCTS), ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού παρακολούθησης και ελέγχου εμπορευμάτων που διακινούνται μεταξύ διαφορετικών τελωνειακών περιοχών. Σύμφωνα με τους τελωνειακούς πράκτορες, το σύστημα αυτό τους μετατρέπει ουσιαστικά σε οικονομικούς εγγυητές των συναλλαγών, υποχρεώνοντάς τους να καλύπτουν πιθανές τελωνειακές και φορολογικές οφειλές που μπορεί να προκύψουν κατά τη μεταφορά αγαθών.
Η βασική ένσταση του κλάδου είναι ότι αυτή η ευθύνη μεταφέρεται σε διαμεσολαβητές και όχι στους πραγματικούς ιδιοκτήτες ή εισαγωγείς των εμπορευμάτων. Όπως επισημαίνουν, οι τελωνειακοί εκπρόσωποι δεν είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ούτε ασφαλιστικές εταιρείες ώστε να μπορούν να αναλαμβάνουν τέτοιους οικονομικούς κινδύνους.
Η άνιση εμπορική σχέση και οι οικονομικές πιέσεις
Το πρόβλημα επιτείνεται λόγω της ιδιαίτερης οικονομικής σχέσης μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Γιβραλτάρ. Η εμπορική ισορροπία είναι έντονα άνιση: προϊόντα αξίας άνω των 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ μεταφέρονται ετησίως από την Ισπανία και την υπόλοιπη Ευρώπη προς το Γιβραλτάρ, ενώ οι εισαγωγές από το βρετανικό έδαφος προς την ΕΕ παραμένουν ελάχιστες. Έτσι, σχεδόν όλο το βάρος των νέων απαιτήσεων πέφτει στις ισπανικές επιχειρήσεις που εξυπηρετούν τις εξαγωγές προς τον Βράχο.
Οι υπολογισμοί του κλάδου δείχνουν ότι το συνολικό ύψος των τραπεζικών εγγυήσεων και ασφαλιστικών καλύψεων που θα απαιτηθούν για τη συνέχιση της δραστηριότητας μπορεί να ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια ευρώ. Πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αδυνατούν να εξασφαλίσουν τέτοια ποσά, ιδιαίτερα σε μια περίοδο υψηλού κόστους δανεισμού και περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοδότηση.
Γραφειοκρατία και φόβοι για καθυστερήσεις
Οι επιπτώσεις δεν είναι μόνο οικονομικές. Οι τελωνειακοί πράκτορες υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα αντικαθιστά διαδικασίες που λειτουργούσαν επί δεκαετίες με σχετική αποτελεσματικότητα, εισάγοντας επιπλέον γραφειοκρατία και καθυστερήσεις. Αυτό, όπως λένε, μπορεί να κάνει τη διακίνηση προϊόντων πιο αργή, πιο περίπλοκη και πιο ακριβή.
Οι επιπτώσεις στο Γιβραλτάρ και την Ανδαλουσία
Για το Γιβραλτάρ, το ζήτημα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς ο πληθυσμός του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις καθημερινές προμήθειες που φτάνουν από την Ισπανία. Τρόφιμα, φάρμακα, οικοδομικά υλικά και καταναλωτικά αγαθά εισέρχονται σχεδόν αποκλειστικά μέσω της χερσαίας σύνδεσης με την Ανδαλουσία.
Οποιαδήποτε διαταραχή στις εμπορικές ροές θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξήσεις τιμών, καθυστερήσεις στις παραδόσεις και προβλήματα στην τροφοδοσία της περιοχής. Η κατάσταση προκαλεί έντονο προβληματισμό τόσο στους επιχειρηματικούς κύκλους όσο και στις τοπικές αρχές της νότιας Ισπανίας.
Αιτήματα για διορθωτικά μέτρα
Παρότι η συμφωνία παρουσιάστηκε ως διπλωματική επιτυχία που θα εξομαλύνει τις σχέσεις μετά το Brexit, οι επαγγελματίες της αγοράς φοβούνται ότι η πρακτική εφαρμογή της μπορεί να δημιουργήσει νέα εμπόδια αντί να καταργήσει τα παλιά. Οι εκπρόσωποι του κλάδου ζητούν την άμεση λήψη διορθωτικών μέτρων πριν από την ενεργοποίηση του νέου καθεστώτος.
Θεωρούν απαραίτητη την αναθεώρηση των υποχρεώσεων που επιβάλλονται στους τελωνειακούς πράκτορες και τη μεταφορά της οικονομικής ευθύνης στους πραγματικούς συμμετέχοντες των εμπορικών συναλλαγών. Διαφορετικά, προειδοποιούν ότι η περιοχή κινδυνεύει να αντιμετωπίσει πρωτοφανή κρίση στις μεταφορές και στο εμπόριο.
Έτσι, ενώ πολιτικά η συμφωνία για το Γιβραλτάρ αποτελεί ίσως το σημαντικότερο βήμα προσέγγισης μεταξύ Λονδίνου, Μαδρίτης και Βρυξελλών μετά το Brexit, στο πεδίο της οικονομίας και της καθημερινής λειτουργίας των επιχειρήσεων η εικόνα παραμένει σύνθετη. Η επιτυχία ή η αποτυχία του νέου μοντέλου θα κριθεί από το αν τα φορτηγά θα συνεχίσουν να περνούν ομαλά τα σύνορα και αν οι επιχειρήσεις θα αντέξουν το βάρος των νέων υποχρεώσεων.
Μέχρι τότε, η αισιοδοξία για ένα «Γιβραλτάρ χωρίς σύνορα» συνυπάρχει με τον φόβο ενός εμπορικού σοκ που θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη τη νότια Ιβηρική.