Kαύσωνες: Ποιοι κινδυνεύουν

Οι παρατεταμένοι καύσωνες εξελίσσονται σε μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία στη χώρα μας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες δεν προκαλούν μόνο δυσφορία, αλλά μπορούν να οδηγήσουν σε θερμική εξάντληση, θερμοπληξία, επιδείνωση χρόνιων νοσημάτων και αύξηση των εισαγωγών στα νοσοκομεία, ιδίως μεταξύ ηλικιωμένων και ασθενών με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα.

Το πρόβλημα όμως, δεν είναι μόνον ελληνικό: Η Ισπανία κατέγραψε τον περασμένο  Μάιο τους περισσότερους θανάτους που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες, καθώς το υπουργείο Υγείας απέδωσε σε εκείνο το πρόωρο κύμα καύσωνα 101 θανάτους. Αντίστοιχα, στη Βρετανία  τουλάχιστον 11 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και στη Γαλλία επτά.

Εν τω μεταξύ, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι καύσωνες δεν περιορίζονται πλέον στις ώρες της ημέρας. Μελέτες δείχνουν ότι στις μεγάλες πόλεις, όπως η Αθήνα, οι λεγόμενοι «νυχτερινοί καύσωνες» γίνονται ολοένα συχνότεροι, με τις θερμοκρασίες να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα ακόμη και μετά τη δύση του ήλιου. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν προλαβαίνει να ανακάμψει από τη θερμική καταπόνηση της ημέρας, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το συνολικό φορτίο για την υγεία.

Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές για τους ηλικιωμένους, τα μικρά παιδιά και όσους πάσχουν από χρόνια νοσήματα. Σύμφωνα με τους ειδικούς της Ελληνικής Πνευμονολογικής και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, οι ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα, στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή αρρύθμιστη υπέρταση ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου, καθώς η υπερβολική ζέστη αναγκάζει τον οργανισμό να καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του.

Σε συνθήκες καύσωνα τα αγγεία διαστέλλονται για να αποβάλουν θερμότητα, η καρδιά αυξάνει τους παλμούς της προκειμένου να διατηρήσει επαρκή αιμάτωση των οργάνων, ενώ η έντονη εφίδρωση προκαλεί σημαντικές απώλειες υγρών και ηλεκτρολυτών. Όταν οι μηχανισμοί αυτοί δεν επαρκούν, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως αδυναμία, ζάλη, πονοκέφαλος, κράμπες, ταχυκαρδία και έντονη εξάντληση. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις αναπτύσσεται θερμοπληξία, μια επείγουσα κατάσταση που χαρακτηρίζεται από θερμοκρασία σώματος άνω των 40 βαθμών Κελσίου, σύγχυση, απώλεια συνείδησης και κίνδυνο πολυοργανικής ανεπάρκειας.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο κίνδυνος αυξάνεται όταν συνυπάρχει υψηλή υγρασία, καθώς δυσχεραίνεται η εξάτμιση του ιδρώτα, αλλά και κατά τις πρώτες ημέρες ενός καύσωνα, όταν ο οργανισμός δεν έχει ακόμη προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Επιπλέον, η κατανάλωση αλκοόλ, η έντονη σωματική δραστηριότητα, η λήψη ορισμένων φαρμάκων, όπως διουρητικά, και η παραμονή σε χώρους χωρίς επαρκή αερισμό ή κλιματισμό αυξάνουν περαιτέρω την πιθανότητα θερμικής καταπόνησης.

Σε κάθε περίπτωση, ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζονται οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι, καθώς και οι χρόνιοι ασθενείς, οι οποίοι θα πρέπει να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού τους και να αναζητούν άμεσα ιατρική βοήθεια εάν εμφανίσουν δύσπνοια, θωρακικό άλγος, σύγχυση ή συμπτώματα θερμοπληξίας.

Καθώς τα ακραία θερμικά επεισόδια γίνονται συχνότερα λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι ειδικοί τονίζουν ότι η προσαρμογή δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα. Η ενημέρωση, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών μπορούν να αποτρέψουν σοβαρές επιπλοκές και να σώσουν ζωές.

Τα συμπτώματα που απαιτούν προσοχή

Η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί αρχικά να προκαλέσει θερμική εξάντληση, η οποία, εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία.

Σημάδια που δεν πρέπει να αγνοηθούν είναι:

• έντονη αδυναμία και καταβολή
• ζάλη, πονοκέφαλος ή τάση λιποθυμίας
• έντονη δίψα και κράμπες
• ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών
• δύσπνοια
• θωρακικό άλγος ή αίσθημα πίεσης στο στήθος
• σύγχυση, αποπροσανατολισμός ή υπνηλία

Εάν εμφανιστούν σύγχυση, απώλεια συνείδησης ή θερμοκρασία σώματος άνω των 40°C, απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια, καθώς πρόκειται για πιθανή θερμοπληξία.

Οδηγός επιβίωσης στον καύσωνα

Οι ειδικοί της Ελληνικής Πνευμονολογικής και της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας συνιστούν:

• αποφυγή έκθεσης στον ήλιο μεταξύ 11 π.μ. και 4 μ.μ
• παραμονή σε δροσερούς ή κλιματιζόμενους χώρους
• συχνή κατανάλωση νερού, ακόμη και χωρίς αίσθημα δίψας
• περιορισμό αλκοόλ και ποτών με μεγάλη περιεκτικότητα σε καφεΐνη
• ελαφριά γεύματα με φρούτα, λαχανικά και σαλάτες
• αποφυγή έντονης άσκησης και βαριάς σωματικής εργασίας
• χλιαρά ντους ή δροσερά επιθέματα σε πρόσωπο και αυχένα
• τακτική επικοινωνία με ηλικιωμένους που ζουν μόνοι
• Τα άτομα με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα πρέπει να λαμβάνουν την καθημερινή τους αγωγή, και να τους έχουν δοθεί σαφείς οδηγίες σε περίπτωση που αναπτύξουν συμπτώματα όπως δύσπνοια και βήχα.
• Τροποποίηση της αντιυπερτασικής αγωγής. Οι υπερτασικοί το καλοκαίρι χρειάζονται μικρότερες δόσεις φαρμάκων γιατί η πίεση μειώνεται με τη ζέστη.