“Ұлттық қор - балаларға” бағдарламасы бойынша ақша зейнетақыға аударылуы мүмкін: мән-жайы
Ұлттық қордан бөлінген қаражат қашан зейнетақыға аударылуы мүмкін?
Қаржы министрі Мәди Такиев бұған дейін Қазақстанда "Ұлттық қор - балаларға" бағдарламасы бойынша "сұратылмаған қаражатты" басқару механизмі пысықталып жатқанын мәлімдеген болатын.
Ұлттық банктің редакцияның ресми сауалына берген жауабында, сөз алушы 18 жасқа толғаннан кейін Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) арнайы шоттарға түскен қаражат туралы болып екенін, бірақ ол әлі төлем алуға өтініш бермеген қаражат туралы болып отырғанын айтты.
"Қолданыстағы ережелерге сәйкес, егер азамат кәмелетке толғаннан кейін он жыл ішінде, яғни шамамен 28 жасқа толғанға дейін жинақтарын пайдаланбаса, бұл ақша ерікті зейнетақы жарналарын есепке алу үшін оның жеке зейнетақы шотына аударылады", - деп түсіндірді Ұлттық банк өкілдері.
Ұлттық банк сұратылмаған қаражаттан қалай табыс таппақ?
Қазіргі уақытта Ұлттық банк БЖЗҚ-мен бірлесіп, осындай сұратылмаған қаражатты басқару механизмін әзірлеп жатыр.
Қаражатты ақша нарықтарында доллармен бір күндік репо операциялары арқылы инвестициялау жоспарланған.
Анықтама: Бір күндік репо (овернайт) - бұл бір тарап екінші тарапқа бағалы қағаздарды келесі күні алдын ала белгіленген бағамен қайта сатып алу міндеттемесімен сататын қысқа мерзімді қаржылық мәміле. Іс жүзінде бұл бір күндік мерзімге берілетін кепілмен қамтамасыз етілген банктік қарыз.
Ұлттық банк бұл қаражат үшін басты талап жоғары өтімділік екенін түсіндірді - ақша кез келген уақытта қолжетімді болуы тиіс, өйткені алушының жинақты қашан пайдалануды шешетінін алдын ала білу мүмкін емес.
Бұл ретте репо операциялары, реттеушінің бағалауынша, тәуекелдің төмен деңгейін сақтай отырып, қосымша инвестициялық табыс алуға мүмкіндік береді.
Ұлттық банк ақпаратынша, бағдарламаның кәмелетке толған көптеген қатысушысы 18 жасқа толғаннан кейін ақшаны бірден алмайтынын тәжірибе көрсеткен. Сондықтан уақытша инвестициялау қаражат сұратылғанға дейін оны пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Ақша қазір қайда сақтаулы?
БЖЗҚ бағдарлама қатысушысы 18 жасқа толғаннан кейін бұл ақша нысаналы жинақтау шотында доллармен 10 жыл бойы сақталатынын хабарлады. Егер осы уақыт ішінде адам оны пайдаланбаса, қаражат автоматты түрде оның жеке зейнетақы шотына ерікті зейнетақы жарналары ретінде аударылады және сол жерде зейнетақы жинағы ретінде инвестициялана бастайды.
Жаңа механизм іске қосылғанға дейін пайдаланылмаған қаражат БЖЗҚ-дағы арнайы шоттарда сақталуын жалғастыра береді. Жаңа жүйені енгізу мерзімі әзірге нақтыланған жоқ.
Ұлттық банк қазіргі уақытта БЖЗҚ-мен бірлесіп механизмнің техникалық және құқықтық іске асырылуын талқылап жатқанын хабарлады. Іске қосу мерзімі қажетті нормативтік құжаттардың келісілуіне және жүйенің техникалық дайындығына байланысты болады.
Бағдарлама қатысушылары қанша қаражат жұмсап үлгерді?
БЖЗҚ деректері бойынша, "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы басталғалы бері барлық балаға аударылған жалпы сома шамамен 2,5 миллиард долларды құраған.
2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша кәмелетке толған қатысушылар 62,7 миллион долларды пайдаланып үлгерді. Қаражаттың басым бөлігі - 41 миллион доллар - тұрғын үй жағдайын жақсартуға, тағы 21,7 миллион доллар - білім алу ақысын төлеуге бағытталды.
“Ұлттық қор - балаларға“: қазақстандықтар 62,7 миллион доллардан аса қаражатты қайда жұмсады?
БЖЗҚ бағдарламаға деген қызығушылықтың біртіндеп артып келе жатқанын атап өтті. Егер жұмыс істеген бірінші жылдың қорытындысы бойынша 2006 жылы туған қатысушылар жинақтарының шамамен 15 пайызы сұратылса, қазір бұл көрсеткіш 35 пайызға дейін өсті. 2007 жылы туған қатысушылар арасында жинақтардың үштен бірінен астамы пайдаланылды.
Еске сала кетейік, "Ұлттық қор - балаларға" бағдарламасы 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап іске қосылды. 2025 жылы бағдарлама аясында әр баланың шотына 130,71 доллардан аударылды. 2025 жылдың соңында бағдарламаға қатысушылардың жалпы саны 6 918 656 баланы құрады.