«Μήδεια» του Ευριπίδη: Ανθρώπινη, όχι ηρωική

Παραμένει μία από τις πιο ισχυρές, αλλά και τις πλέον αινιγματικές τραγωδίες της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, η οποία, όπως αποδεικνύει ο χρόνος, επιδέχεται πολλές αναγνώσεις. Χωρίς να αλλοιώνεται η ουσία της, η «Μήδεια» του Ευριπίδη, εξακολουθεί να προκαλεί το ενδιαφέρον, να γεννά ερωτήματα, να προβληματίζει, να εκπλήσσει.

Γιατί όλα όσα πραγματεύεται ανήκουν στη σφαίρα του ανθρώπινου και του διηνεκούς, ή πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος όταν βρεθεί πέρα από τα όρια. Ερωτας, προδοσία, απιστία, οικογένεια, παιδιά, εξορία. Μια γυναίκα, η παιδοκτόνος. Μια γυναίκα, η ξένη, η άλλη, η μάγισσα και πώς η κοινωνία και κάθε κοινωνία θέλει να απαλλαγεί από αυτήν.

Ο τρόπος που ο σέρβος σκηνοθέτης Νικίτα Μιλιβόγιεβιτς διάβασε την ευριπίδεια τραγωδία αποτυπώθηκε, τόσο στη διαχείριση του κειμένου όσο και στη σκηνοθετική του προσέγγιση· και μοιράστηκε τη ματιά του με τους ηθοποιούς και τους συντελεστές της παράστασης, μεταφέροντας στη σκηνή μια Μήδεια, περισσότερο ανθρώπινη και λιγότερο ηρωική.

Επιλέγοντας τη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, άμεση, έντονη – ακόμα κι ενοχλητικά καθημερινή στη χρήση κάποιων λέξεων – έφτιαξε ένα νέο σύμπαν. Αλλά έφτιαξε ένα ολόκληρο σύμπαν· και το υπηρέτησε με απόλυτη ακρίβεια και συνέπεια, χωρίς να απομακρύνεται από αυτό ή να το αμφισβητεί.

Μέσα στο γεμάτο μαύρους σωλήνες – σαν αποκαΐδια – σκηνικό, με τις πόρτες να παραπέμπουν στο παλάτι, αλλά κυρίως στους δαιδάλους του μυαλού και στα σπλάγχνα της ύπαρξης, η Μήδεια μοιάζει εγκλωβισμένη στους εφιάλτες της. Σαν πληγωμένο ζώο πονάει, υποφέρει, προσπαθώντας να διατηρήσει την υπερηφάνεια της, αλλά και την ισορροπία της, ώστε να διαχειριστεί την προδοσία και την εξορία. Με καταλυτικό τον ρόλο της μουσικής – ένα πλήρες δραματουργικό ηχητικό περιβάλλον διά χειρός Δημήτρη Καμαρωτού – αυτή η «Μήδεια» επαναπροσδιορίζει την έννοια του σύγχρονου.

Ξετυλίγοντας το κουβάρι

Ο Μιλιβόγιεβιτς επιλέγει να πει την ιστορία της σαν να έχει ήδη διαπράξει την παιδοκτονία – και πριν από την ανάληψή της, την ίδια στιγμή που διατηρεί τη ροή στην πλοκή της τραγωδίας. Με αρωγό τη μνήμη και τα απομεινάρια ενός σκοτεινού ονείρου, ο Χορός δεν αποτελείται πλέον από γυναίκες της Κορίνθου αλλά από όντα ενός άλλου κόσμου – μορφές και σύμβολα παγανιστικών θεωριών. Είναι οι «δαίμονες» που ξυπνούν βασικά ένστικτα και την οδηγούν σε μια διαρκή σύγκρουση. Εχοντας αφαιρέσει την εξαγγελία των προθέσεών της – να σκοτώσει τα παιδιά της – , η Μήδεια θα καταλήξει στην πράξη της, αφού έχει διανύσει όλη τη διαδρομή κι έχει χάσει τα πάντα. Πλάι της ως το τέλος, με τρόπο βαθιά τρυφερό, θα σταθεί η Τροφός, ενώ γύρω της ένας κόσμος ανδρών είναι αυτός που την οδηγεί στα άκρα: Ο απόλυτος και αποφασισμένος Κρέων, ο αδιάλλακτος και αμετανόητος Ιάσων.

Η Ρένη Πιττακή ερμηνεύει την Τροφό με ευαισθησία και λεπτότητα και κινείται κυκλικά, περιμετρικά, αγκαλιάζοντας τη Μήδεια με μια σπάνια ενσυναίσθηση. Ο Αρης Λεμπεσόπουλος είναι ένας Κρέων στιβαρός, ουσιαστικός, επιβλητικός. Ο Τάσος Σωτηράκης και ο Διονύσης Πιφέας, Αιγέας και Αγγελος αντίστοιχα, συμβάλλουν με τις καθαρές ερμηνείες τους. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος ενσωματώνει τον Ιάσονα και τον οδηγεί στην ολοκλήρωσή του, ξεκινώντας από την αλαζονεία και φθάνοντας ως την ψυχική διάλυση. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη καταθέτει μια σπάνιας ποιότητας και πληρότητας ερμηνεία: η δική της Μήδεια είναι και ερωτευμένη γυναίκα και μάγισσα και μάνα – έξοχη στη σκηνή που σκοτώνει τα παιδιά της. Μια θεατρική στιγμή στην πορεία της ηθοποιού που επιβεβαιώνει τη θέση της στην κορυφή.