«Στο φως» τα μυστήρια του ήλιου
Χρυσές ζώνες και διαρκείς στροβιλισμοί εντοπίστηκαν στον ήλιο, στις πιο λεπτομερείς φωτογραφίες που έχουν αποτυπωθεί ποτέ από την ταραγμένη επιφάνεια του δικού μας αστεριού.
Οι αστρονόμοι που παρατηρούσαν τον ήλιο μέσα από το τηλεσκόπιο Inouye από τη Χαβάη – το πιο ισχυρό που υπάρχει σήμερα παγκοσμίως – κατέγραψαν νέους σχηματισμούς, μικρότερους των 20 χιλιομέτρων, σε μια μαγνητικά ενεργή περιοχή που βρίσκεται κοντά σε μια ηλιακή κηλίδα. Οι φωτογραφίες αυτές δεν έχουν προηγούμενο και αποτυπώνουν διαδικασίες που συντελούνται στην επιφάνεια, οι οποίες είναι πιθανό να εξηγούν το μυστήριο που επί δεκαετίες πλαισίωνε τη διαπίστωση ότι το ηλιακό στέμμα – δηλαδή η εξωτερική ατμόσφαιρα του ήλιου – είναι κατά εκατομμύρια βαθμούς πιο θερμή από την επιφάνειά του.
«Πρόκειται για τις φωτογραφίες με την υψηλότερη ανάλυση από την επιφάνεια του ήλιου που είχαμε ποτέ στη διάθεσή μας», δήλωσε ο δρ Φρίντριχ Βέγκερ, επιστημονικό στέλεχος του Εθνικού Ηλιακού Παρατηρητηρίου των ΗΠΑ, το οποίο έχει την ευθύνη για τη λειτουργία του τηλεσκοπίου, κοντά στο ηφαίστειο του Χαλεακαλά, στο νησί Μάουι. Σημειώνεται πως κατά τις προηγούμενες παρατηρήσεις με το τηλεσκόπιο διαπιστώθηκε πως η επιφάνεια του ήλιου είναι ένα συνονθύλευμα από κοκκώδεις δομές, καθεμία από τις οποίες έχει περίπου το μέγεθος της Γαλλίας. Εκείνες οι φωτογραφίες αποτύπωναν λεπτομέρειες με διάμετρο ως και 30 χιλιομέτρων, οι νεότερες όμως αγγίζουν τα όρια των δυνατοτήτων του τηλεσκοπίου.
Απαστράπτοντα κύματα και μαγνητικά πεδία
Σε αυτές, οι μικρές και με τη μορφή δίνης δομές στην επιφάνεια, αναγνωρίστηκαν ως σήματα κατατεθέντα αυτού που οι επιστήμονες περιγράφουν ως αστάθειες Kelvin-Helmholtz (ΚΗΙ). Σχηματίζονται όταν το ταχέως κινούμενο πλάσμα ρέει δίπλα από ένα πιο αργά κινούμενο υγρό, δημιουργώντας διάτμηση στο σημείο επαφής. Αυτό, με τη σειρά του, προκαλεί μικρές διαταραχές στο πλάσμα του ήλιου, που αναπτύσσονται με τη μορφή σπειροειδών στροβίλων, και οι οποίες μοιάζουν με απαστράπτοντα κύματα. Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει KHI σε λίμνες και ωκεανούς καθώς και σε νεφελώδεις σχηματισμούς στη Γη, ακόμη και στις ατμόσφαιρες του Δία και του Κρόνου, ποτέ όμως δεν είχαν καταφέρει να επιβεβαιώσουν την ύπαρξή τους στον ήλιο. Οι δε λεπτομέρειες των νέων αυτών ευρημάτων δημοσιεύονται στο «Nature».
Τα εκρηκτικά συμβάντα στον ήλιο, από τις ηλιακές εκλάμψεις και τους πίδακες έως τις μαζικές εκτινάξεις στο στέμμα, προκαλούνται από πανίσχυρα και ρέοντα μαγνητικά πεδία που υπάρχουν σε αυτόν. Οι εκρήξεις είναι σε θέση να προκαλέσουν εκτεταμένες αναταράξεις και στη Γη, θέτοντας εκτός λειτουργίας δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, δορυφόρους, συστήματα εντοπισμού θέσης (GPS) και επικοινωνίες.
Τα μαγνητικά πεδία, από την πλευρά τους, είναι συνέπεια της κίνησης πολύ ζεστού και φορτισμένου πλάσματος στον ήλιο, όμως η φυσική τους λειτουργία δεν έχει ακόμη αποκρυπτογραφηθεί πλήρως. Οι αστρονόμοι γνωρίζουν πως οι γραμμές των μαγνητικών πεδίων μπορούν να στριφογυρίζουν η μία γύρω από την άλλη σαν πλεγμένα μαλλιά, δημιουργώντας ένταση που απελευθερώνεται ξαφνικά όταν σπάνε οι μπερδεμένες γραμμές.
Λιγότερο σαφές, όμως, είναι το τι προκαλεί την έναρξη αυτής της διαδικασίας. Οι στρόβιλοι αποτελούν πλέον μία από τις βασικές αιτίες, εξηγώντας γιατί οι γραμμές των μαγνητικών πεδίων πλέκονται εξαρχής και, ενδεχομένως, γιατί η θερμοκρασία στο ηλιακό στέμμα φτάνει σε εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, ενώ στην επιφάνεια είναι περίπου 6.000 βαθμοί.