Ένα ελεφαντάκι στο δωμάτιο
Κάθε θέμα διπλωματίας και άμυνας στη χώρα μας φιλτράρεται αποκλειστικά μέσα από τα ελληνοτουρκικά – κάποτε δικαίως, συχνά αδίκως. Κι αυτά με τη σειρά τους φιλτράρονται μέσα από επικοινωνιακές γραμμές και πολιτικές επιδιώξεις. Το αποτέλεσμα είναι μια χρόνια απροθυμία. Δεν θέλουμε να αναγνωρίζουμε με ποιον γείτονα έχουμε να κάνουμε και, σίγουρα, δεν λέμε ευθέως τι θέλουμε να κάνουμε μαζί του.
Τα νούμερα δεν αφήνουν περιθώρια για ωραιοποίηση. Σε ένα τέταρτο του αιώνα, οι αμυντικές εξαγωγές της Τουρκίας πήγαν από 200 εκατομμύρια δολάρια σε 10,5 δισεκατομμύρια – πολλαπλασιάστηκαν πάνω από πενήντα φορές. Και υπάρχει μια ειρωνεία στην ιστορία της: το εμπάργκο όπλων που της επέβαλαν οι ΗΠΑ μετά το ’74 ήταν αυτό που την ανάγκασε να χτίσει τη δική της αμυντική βιομηχανία από το μηδέν. Σήμερα κατατάσσεται 11η στον κόσμο στις εξαγωγές, παράγει η ίδια πάνω από το 80% όσων χρειάζεται, και πουλά εξοπλισμό σε κράτη-μέλη ΝΑΤΟ και ΕΕ, από την Ιταλία και την Πολωνία μέχρι την Ισπανία και την Πορτογαλία.
Εμείς βγαίνουμε από μια δεκαετία λιτότητας πρωταθλητές στις αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ, όμως αγοράζουμε τα πάντα έτοιμα, με τις δικές μας εξαγωγές να μη φτάνουν το 1% εκείνων της περιοχής.
Η τεχνολογική υπεροχή Rafale και Belharra δεν καλύπτει την απουσία βάθους. Η αμυντική βιομηχανία δεν είναι πια απλώς προμήθεια εξοπλισμού, είναι διπλωματικό εργαλείο. Οποιος πουλά όπλα αποκτά μοχλό επιρροής, θέση στο τραπέζι, εξάρτηση του αγοραστή από τα δικά του ανταλλακτικά και τη δική του βούληση. Η Τουρκία το κατάλαβε νωρίς. Εμείς εξακολουθούμε να το βλέπουμε ως μέσο για «ανάπτυξη». Η οποία μεταφράζεται, όμως, σε δουλειές για συγκεκριμένο κύκλο.
Το βαθύτερο πρόβλημα, όμως, είναι πώς σκεφτόμαστε. Βλέπουμε τις διεθνείς σχέσεις σαν ηθικό δράμα – ποιος μας πρόδωσε, ποιος κολακεύει την Άγκυρα – αντί να τις διαβάσουμε ως παιχνίδι συμφερόντων. Κανένα κράτος δεν κάνει φιλίες, κάνει υπολογισμούς· η Γαλλία μπορεί κάλλιστα να είναι σύμμαχός μας και ταυτόχρονα εταίρος της Τουρκίας, χωρίς καμία αντίφαση.
Αυτό που χρειάζεται είναι μια μέση οδός ανάμεσα στον μικρομεγαλισμό και τη φοβικότητα. Πριν βγάλουμε ανακοινώσεις για το ποιος εξοπλίζει εμάς και τον γείτονα, ίσως αξίζει να δούμε τι κάνουμε εμείς. Διότι η ισχύς δεν είναι δώρο συμμάχων.