Μαρόκο: Η νέα αυτοκινητοβιομηχανική δύναμη που πιέζει την Ισπανία
Το Μαρόκο χτίζει αθόρυβα στις νότιες πύλες της Ευρώπης μία από τις πιο ανταγωνιστικές αυτοκινητοβιομηχανίες στον κόσμο. Και το πλεονέκτημά του απέναντι στην Ισπανία αποτυπώνεται σε έναν αριθμό: περίπου 106 δολάρια έναντι 955 δολαρίων. Τόσο υπολογίζεται το κόστος εργασίας ανά παραγόμενο αυτοκίνητο στις δύο χώρες, μια διαφορά σχεδόν εννέα προς ένα που αλλάζει σταδιακά τον βιομηχανικό χάρτη της περιοχής.
Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη της Oliver Wyman, η οποία εξέτασε περισσότερα από 250 εργοστάσια συναρμολόγησης παγκοσμίως. Η σύγκριση δεν αφορά απλώς τους μισθούς. Ο δείκτης υπολογίζει το πραγματικό εργατικό κόστος που απαιτείται για να βγει ένα ολοκληρωμένο αυτοκίνητο από τη γραμμή παραγωγής, συνδυάζοντας αμοιβές και παραγωγικότητα.
Και εκεί το Μαρόκο αποκτά ένα πλεονέκτημα που δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με συμπίεση του κόστους στην Ευρώπη. Το εργατικό κόστος ανά όχημα είναι περίπου 89% χαμηλότερο από της Ισπανίας, ενώ ταυτόχρονα η παραγωγή αυξάνεται. Μεταξύ 2019 και 2024 η μαροκινή αυτοκινητοβιομηχανία ενίσχυσε την παραγωγή της κατά 29%, ενώ η αντίστοιχη ισπανική υποχώρησε κατά 17%.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα βρίσκεται ήδη στους ευρωπαϊκούς δρόμους. Το Dacia Sandero, ένα από τα δημοφιλέστερα αυτοκίνητα της ευρωπαϊκής αγοράς και πρώτο σε πωλήσεις στην Ισπανία, κατασκευάζεται για την ευρωπαϊκή αγορά στις μονάδες της Ταγγέρης και της Καζαμπλάνκα. Η άνοδος του Μαρόκου, όμως, δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους χαμηλούς μισθούς. Εδώ και δύο δεκαετίες το Ραμπάτ εφαρμόζει μια συντονισμένη βιομηχανική πολιτική με στόχο να μετατρέψει τη χώρα σε παραγωγική βάση για την ευρωπαϊκή αγορά.
Η Renault αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πρωταγωνιστές αυτής της μεταμόρφωσης. Στην ιστορική μονάδα SOMACA της Καζαμπλάνκα προστέθηκε το 2012 το μεγάλο εργοστάσιο της Ταγγέρης. Ακολούθησε η PSA, σήμερα μέρος της Stellantis, με επένδυση περίπου 630 εκατ. ευρώ στην Κενίτρα. Τα τελευταία χρόνια προστίθενται μεγάλες κινεζικές επενδύσεις, ιδιαίτερα στον τομέα των μπαταριών και της ηλεκτροκίνησης.
Παράλληλα δημιουργήθηκαν λιμάνια, βιομηχανικές ζώνες και εξειδικευμένα clusters στην Ταγγέρη και την Κενίτρα, ενώ προσφέρθηκαν φορολογικά κίνητρα, χρηματοδότηση, επιδοτήσεις για την εκπαίδευση εργαζομένων και απλούστερες τελωνειακές διαδικασίες. Το αποτέλεσμα είναι μια παραγωγική βάση που βρίσκεται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά γεωγραφικά δίπλα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Το Μαρόκο αποκτά μάλιστα σταδιακά και δική του παραγωγική τεχνογνωσία. Η εγχώρια Neo Motors κατασκευάζει αυτοκίνητα χρησιμοποιώντας, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έως και 90% εξαρτήματα μαροκινής προέλευσης. Η χώρα δεν θέλει πλέον να αποτελεί απλώς το φθηνό εργοστάσιο των ευρωπαϊκών αυτοκινητοβιομηχανιών, αλλά να αναπτύξει ολόκληρο οικοσύστημα προμηθευτών και τεχνολογίας. Η σύγκριση προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην Ισπανία, τη δεύτερη μεγαλύτερη αυτοκινητοπαραγωγό χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά τα 955 δολάρια ανά όχημα, η ισπανική βιομηχανία παραμένει πολύ φθηνότερη από εκείνες της Γαλλίας, όπου το αντίστοιχο κόστος φτάνει τα 1.569 δολάρια, της Ιταλίας με 2.067, της Βρετανίας με 2.333 και κυρίως της Γερμανίας με 3.307 δολάρια.
Απέναντι, όμως, βρίσκεται μια νέα ζώνη χαμηλότερου κόστους. Η Ρουμανία βρίσκεται στα 273 δολάρια ανά αυτοκίνητο, το Μεξικό στα 305, η Τουρκία στα 414, η Κίνα στα 597, η Πολωνία στα 663 και η Τσεχία στα 691. Το Μαρόκο, με μόλις 106 δολάρια, βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατηγορία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία είναι καταδικασμένη. Η Ιαπωνία δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο: παρά το πολύ υψηλότερο εργατικό κόστος, παραμένει ανταγωνιστική χάρη στην παραγωγικότητα, την αυτοματοποίηση και την αποτελεσματική οργάνωση της παραγωγής.
Εκεί βρίσκεται και το πραγματικό δίλημμα για την Ισπανία – και ευρύτερα για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Η απάντηση στο Μαρόκο δεν μπορεί να είναι η προσπάθεια εξίσωσης των μισθών προς τα κάτω. Πρέπει να είναι η τεχνολογία, η αυτοματοποίηση, η απλούστευση της παραγωγής και η αύξηση της προστιθέμενης αξίας.
Γιατί το Μαρόκο δεν διαθέτει πλέον μόνο φθηνή εργασία. Διαθέτει λιμάνια, εργοστάσια, διεθνείς ομίλους, αναπτυσσόμενη αλυσίδα προμηθευτών και άμεση πρόσβαση στην Ευρώπη. Και αυτό είναι που μετατρέπει το χαμηλό κόστος από ένα απλό πλεονέκτημα μισθών σε μια πραγματική βιομηχανική απειλή για τον ευρωπαϊκό Νότο.