Корпоратив шығынын жұмыс беруші төлеуі керек пе әлде қызметкерлер ме? Заңгер жауабы

Корпоративтер маусымы жақындаған сайын "ортақ мереке шығынын кім төлеуі керек - компания ма әлде қызметкерлер ме?" деген сұрақ күн тәртібіне қайта шығады. Бірі шығынды жұмыс беруші өз мойнына алуы тиіс десе, енді бірі іс-шараға ақша жинауға қарсы емес. Ал егер қызметкер ақша төлегісі келмесе, бірақ бас тартуға ыңғайсызданса не істемек? Tengri Life бұл мәселені заңгер Фарит Айтбагинмен талқылап, заң не дейтінін білді.
"Әлі жалақы алмасам да, ақша қосуым керек"
Әлеуметтік желі қолданушылары бұл тақырыпта өз тәжірибелерін бөлісті.

"Жұмысқа енді ғана орналасып, әлі жалақы да алмаған кезде, жөнді танымайтын адамның туған күніне ақша қосуға мәжбүр болатыным ашуыма тиеді", - деп жазды қызметкерлердің бірі.

Тағы бір желі қолданушысы жаңа жылдық корпоративке барудан бас тартқанын айтты, өйткені қызметкерлер өз қалталарынан төлеуі керек болған.

"Мен бас тарттым. Ал анам бірінші күннен-ақ ұжымнан бөлініп кеткенім үшін мені ұрысты. Ал меніңше, корпоративтердің де, туған күнге ақша жинаудың да еш мәні жоқ", - деп бөлісті қыз.

Дегенмен, корпоративтің қызметкерлер есебінен өтуін бәрі бірдей мәселе деп санамайды. Кейбіреулер мерекелік шығынды жұмыс беруші көтеруі тиіс деген ұстанымда.

"Бізде корпоративті әрқашан компания төлейді, бұл - қалыпты жағдай. Егер жұмыс беруші ұжымның басын біріктіріп, ортақ мереке ұйымдастырғысы келсе, оған бюджетті өзі бөлгені қисынды. Қызметкерлер онсыз да жұмысқа өз уақыты мен күш-жігерін жұмсайды", - деді қызметкерлердің бірі.

Басқалары ортақ жиын-терімге сабырмен қарайды және бәрі өз еркімен болса, мұнда тұрған ештеңе жоқ деп есептейді.
"Біздің ұжым шағын, әдетте корпоративті жұмыс берушінің өзі төлейді. Бірақ ақша жинайық деп ұсыныс жасалса, мен қарсы болмас едім. Біз мерекені атап өту, жұмыстан тыс араласу үшін жиналамыз ғой. Ең бастысы, бұл ерікті түрде болуы керек және ешкім төлеу міндетін сезінбеуі тиіс", - деп толықтырды тағы бір желі қолданушысы.
Жұмыс беруші корпоратив шығынын төлеуге міндетті ме?
Заңгер Фарит Айтбагин Еңбек кодексі жұмыс берушілерді қызметкерлер үшін мереке ұйымдастыруға немесе шығынын төлеуге міндеттемейтінін түсіндірді.

"Қазақстанның Еңбек кодексінде ұйымды мереке ұйымдастыруға немесе оған байланысты шығынды көтеруге міндеттейтін норма жоқ. Бұл - ерікті бастама. Еңбек кодексіне сәйкес, жұмыс беруші өз қаражаты есебінен қызметкерлерге қосымша жеңілдіктер беруге құқылы, бірақ бұл міндет емес, құқық қана. Сондықтан ол іс-шара шығынын толық төлей алады немесе оны қызметкерлердің өз күшімен ұйымдастыруды ұсына алады", - деді Айтбагин.

Бұл ретте корпоративке ақша жинау туралы ұсыныс, ерікті түрде болса заңға қайшы келмейді.
Жалақыдан ақша ұстап қалуға бола ма?
Заңгер жұмыс беруші корпоратив шығынын қызметкердің жалақысынан ұстап қалуға құқығы жоқ екенін атап өтті.

"Жалақыдан ұстап қалу мәселесі Қазақстан Еңбек кодексінің 115-бабында толық реттелген. Бұл сот шешімі бойынша және ҚР заңдарында, сондай-ақ осы баптың өзінде көзделген жағдайларда ғана жүзеге асырылады. Корпоратив шығыны бұл тізімге кірмейді. Қызметкердің жазбаша келісімі болса да, мұндай соманы ұстап қалуға болмайды, өйткені заңда қарастырылған негіз жоқ", - деді маман.

Төлеуден бас тартқаны үшін жазалай ала ма?
Заңгердің айтуынша, корпоративке қатысу еңбек міндетіне жатпайды. Сондықтан қызметкерді мерекеге қатысудан немесе ақша беруден бас тартқаны үшін тәртіптік жауапкершілікке тартуға болмайды.

"Корпоративке қатысу және ақша қосу қызметкердің еңбек функциясына кірмейді және еңбек шартында көзделмеген. Бас тарту тәртіптік теріс қылық болып саналмайды және ескерту жасауға, сөгіс беруге, жұмыстан шығаруға немесе жаза ретінде сыйақыдан айыруға негіз бола алмайды", - деп түсіндірді Айтбагин.

Сондай-ақ ол ақша төлеуден бас тартқаны үшін еңбек жағдайын нашарлату немесе қызметкерді қудалау Еңбек кодексінің еңбек саласындағы кемсітушілікке тыйым салатын 6-бабын бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін екенін айтты.
Заңгер қызметкерлердің өз бастамасы мен басшылық тарапынан қойылатын талапты ажырата білу маңызды екенін атап өтті.

"Қызметкерлердің өз арасында ерікті түрде қаражат жинауы еңбек құқығы аясына кірмейді, бұл - олардың жеке ісі және заң оған шектеу қоймайды. Ал бастама басшылықтан шығып, қысыммен - тікелей немесе жанама түрде, мысалы, ақша бермегендерге көзқарас туралы ишара жасау немесе жарнаны сыйақымен, мансаппен және кестемен байланыстыру арқылы жүзеге асса, жағдай өзгереді", - деп түсіндірді ол.

Заңгер Жаңа жыл немесе кәсіби мереке құрметіне өткізілсе де, жұмыс беруші корпоратив шығынын төлеуге міндетті емес екенін еске салды. Компания мерекені өз есебінен ұйымдастыра алады, бірақ бұл оның міндеті емес, құқығы.
Бұл ретте қызметкер мереке күні жұмыс істесе, оған жоғарылатылған ақы төленуі тиіс. Алайда бұл ереже корпоративке келгендерге қатысты емес.
Корпоративке ақша жинауға мәжбүрлесе, қайда жүгіну керек?
Егер ақша жинау мәжбүрлі сипат алса, заңгер келесідей әрекет етуге кеңес береді:

қысым көрсету дәлелдерін - хат алмасу, хабарландыру, хабарлама және куәгерлер туралы мәліметтерді сақтап қою.
жұмыс берушінің орналасқан жері бойынша мемлекеттік еңбек инспекциясына, соның ішінде eGov порталы немесе жергілікті атқарушы орган арқылы жүгіну. Инспекция тексеріс жүргізіп, заңбұзушылықты жою туралы нұсқама шығаруға құқылы.
егер қызметкер құқығы бұзылып жатыр деп есептесе, прокуратураға өтініш беру.
өз құқығын қорғау қажет болса, мысалы, жалақыдан заңсыз ұстап қалуды даулау үшін сотқа жүгіну.

Айта кетейік, жақында Алматы тұрғыны қыз ұзату тойына шақырусыз келген қонақтар туралы айтып берді, бөгде адамдар дастарқаннан тегін дәм татып, шетелдікпен суретке түсу үшін келген. Сол кезде біз заңгерден шақырусыз келгендерді осындай әрекеті үшін жауапқа тартуға бола ма екенін сұрап білген едік.
Тағы оқыңыз: Мобилограф сізді рұқсатсыз түсіріп алды: оны қалай жауапқа тартуға болады?
Фарит Айтбагин Maqsut Narikbayev University-інде "құқықтану" мамандығы бойынша бакалавриатты бітірген. 2020 жылдан бастап Астанадағы халықаралық заң компаниясында заңгер болып жұмыс істейді, қазір аға заңгер қызметін атқарады. 2023 жылдан бастап бұл жұмысты Заң консультанттары палатасының атқарушы хатшысы лауазымымен қатар алып жүр.