Астанада доллардан “шашу шашылды“: бір-екеуін алуға бола ма? Заңгерлер жауабы

Әлеуметтік желілерде Астана орталығындағы тұрғын үй кешендерінің бірінің жанында шашылып жатқан доллар салынған чемодандар түсірілген видео тарап кетті. Көптеген қазақстандық бірнеше купюрадан бас тартпас едік деп әзілдеп жатыр. Tengri Life заңгерлерден табылған ақшаны өзіне иемденуге болатын-болмайтынын және оның қандай салдары болуы мүмкін екенін анықтады.
Вирустық кадрлар
Әлеуметтік желілерде кадрлар пайда болды, онда Atlant ТҮК маңында доллар бумалары жатқаны, ал полицейлер оқиға орнын тексеріп жатқаны көрінеді. Видеодағы қызметкерлердің бірі купюралардың жүз долларлық екенін, бірақ олардың шын немесе өтірік екенін білмейтінін айтады.

Tengrinews.kz тілшілері тұрғын үй кешеніне барды, бірақ біз барған кезде ол жерде ақша да, полицейлер де болмады.
Доллар салынған чемодандар туралы тағы не белгілі?
Еске сала кетейік, Atlant тұрғын үй кешенінің жанындағы ақша түсірілген видео ірі мемлекеттік компаниялардың басшыларын ұстау туралы хабарламалар аясында пайда болды.
Кейінірек ҰҚК "Самұрық-Қазына" қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен және ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиевтің ұсталғанын растады. Сонымен қатар бұл оқиғалар мен Atlant ТҮК маңындағы доллар салынған чемодандар арасындағы байланыс туралы ресми растау жоқ.
Бір чемодан доллар тауып алсаңыз, оны өзіңізге алуға бола ма?
Кейінірек әлеуметтік желілердегі видеоның астындағы пікірлерде қазақстандықтар "керек жерде, керек уақытта табылмадық" деп әзілдеген.
Бірақ өте маңызды сұрақ туындайды: көшеден тауып алған жағдайда, ең болмаса бірнеше купюраны өзіне алып қалуға бола ма?
Instagram-дағы пікірлердің скриншоттары
Tengri Life бұл туралы адвокаттар Аянхан Омаров пен Абзал Қасымжановтан сұрап білді.
Екі заңгер де табылған ақша автоматты түрде оны тапқан адамның меншігіне айналдырмайтынын түсіндірді. Азаматтық кодекстің 245-бабы бойынша табылған зат туралы иесіне, ал егер ол белгісіз болса, полицияға немесе әкімдікке хабарлау қажет.
Сонымен қатар табылған затты иемденудің әрбір жағдайы ұрлық болып саналмайды.

"Егер адам, мысалы, басқа азаматтың ақшасын түсіріп алғанын көріп, оның кімге тиесілі екенін біле тұра, оны қасақана иемденіп алса, белгілі бір жағдайларда оның әрекеті ұрлық деп танылуы мүмкін", – деп түсіндірді Абзал Қасымжанов.

Бір бума доллар көрген бойда бірден полиция шақыру керек пе?
Оқиға орнына полиция шақыру міндетті емес, деп түсіндіреді адвокаттар. Адам ақшаны полиция бөлімшесіне өз бетінше апарып өткізе алады немесе бұл туралы әкімдікке хабарлай алады.
Алайда ірі сома табылған жағдайда Абзал Қасымжанов қатерге бас тікпеуге кеңес береді.
"Мен табылған жерді фотоға немесе видеоға түсіріп, полиция қызметкерлерін шақыруды және олардың келуін күтуді ұсынар едім", – деді адвокат.
Ақшаны құқық қорғау органдарына өткізген кезде заңгерлер купюралардың нақты сомасы мен номиналы көрсетілген құжат алуға кеңес береді.

"Ақшаның қылмыстық жолмен келуі, қылмыстық іс бойынша заттай дәлелдеме болуы немесе жалған болып шығуы мүмкін екенін ұмытпаған жөн", – деп ескертті Қасымжанов.

Ал егер иесі табылмаса ше?
Күтпеген жағдай болса да, мұндай жағдайда ақша заңды түрде оны тапқан адамға қалуы мүмкін.
Адвокаттар Азаматтық кодекстің 245-бабына сәйкес, егер иесі 6 ай ішінде табылмаса, тапқан адамның сол затқа меншік құқығын алуға мүмкіндігі бар екенін түсіндірді.
Бірақ бір нюанс бар.

"Алты айлық мерзім ақша табылған сәттен емес, полицияға немесе әкімдікке табылған зат туралы арыз берілген сәттен бастап есептеледі", – деп нақтылады Абзал Қасымжанов.

Мәселен, егер адам 100 мың доллар тауып алып, бұл туралы полицияға мәлімдесе және жарты жыл ішінде ешкім ақшаға құқығын көрсетпесе, ол бүкіл соманың заңды иесі бола алады.
Бұл ретте мемлекеттің бұл ақшаны тәркілеуге басқа заңды негіздері болмауы тиіс, деп түсіндіреді адвокаттар.
Иесі табылды делік. Онда не болады?
Тіпті ақшаның иесі табылған күннің өзінде, оны тапқан адам заңды сыйақысын ала алады: бұл табылған зат құнының 30 пайызын құрайды.
Аянхан Омаров ақшаны полиция емес, иесінің өзі төлейтінін нақтылады.

"Бұл өз еркімен берілетін алғыс емес, тапқан адамның заңда қарастырылған құқығы. Басты шарт – адам табылған зат туралы адал хабарлауы және оны жасыруға тырыспауы керек. Егер иесі заңда қарастырылған сыйақыны төлеуден бас тартса, тапқан адам оны сот тәртібімен өндіріп алуды талап етуге құқылы", – деп түсіндірді Омаров.

Мысалы, егер адам 100 мың доллар тауып алып, оны заңды иесіне қайтарса, ол 30 мың доллар талап етуге құқылы.
Ал егер табылған зат қылмыспен байланысты болса ше?
Бұл жерде ережелер өзгереді. ТҮК маңындағы чемодандарға қатысты оқиғада ақшаның кімге тиесілі екені және оның неге көшеде жатқаны әзірге белгісіз.
Ескерту. Долларлардың кімге тиесілі екені, шын мәнінде қанша чемодан болғаны және банкноттардың шынайылығы әзірге белгісіз.
Аянхан Омаров былай деп түсіндірді: егер банкноттардың қылмыстық іске қатысы болса, тергеу ақшаны тәркілеп, оны ҚІЖК-нің 118-бабы бойынша заттай дәлелдеме ретінде тани алады.

"Мұндай жағдайда ақшаны тауып алған адам бұл қаражатқа да, кәдімгі олжа туралы ереже бойынша 30 пайыз мөлшеріндегі сыйақыға да үміткер бола алмайды. Егер ақшаның қылмыстық жолмен келгені дәлелденсе, сот шешімімен ол мемлекет кірісіне алынуы немесе заңды иесіне қайтарылуы мүмкін", – деп түсіндірді адвокат.

Сонымен қатар адвокат Қасымжанов Қазақстанда сыбайлас жемқорлық туралы хабарлағаны үшін бөлек көтермелеу шарасы бар екенін еске салды.
"Алайда мұндай сыйақы арнайы шарттар сақталған жағдайда төленеді. Ақшаның табылу фактісінің өзі оны алуға кепілдік бермейді", – деп түсіндірді ол.
Бұған дейін біз Қазақстанда сыбайлас жемқорлық туралы хабарлағаны үшін сыйақы төлеу тәртібінің жаңартылғанын жазған болатынбыз. Төлемнің ең жоғары мөлшері 17 миллион теңгеден асуы мүмкін.
Анықтама: Абзал Қасымжанов - Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаты. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың заң факультетінің бакалавриатын және Ұлыбританиядағы Глазго университетінің (University of Glasgow) заң факультетінің магистратурасын "Болашақ" бағдарламасы бойынша бітірген. Жұмыс өтілі 15 жылдан асады.
Анықтама: Аянхан Омаров - Шымкент қалалық адвокаттар алқасының адвокаты. "Мирас" университетінде және М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде жоғары білім алған. Құқық қорғау органдарында тәжірибесі мол, оның ішінде 10 жылға жуық тергеуші лауазымын атқарған. Заң саласындағы жалпы кәсіби қызмет өтілі 14 жылдан асады.