Οδική ασφάλεια: Πρόοδος με ερωτήματα για την «κουλτούρα» στην Ελλάδα

Σημαντική αλλά όχι επαρκής για να τεκμηριώσει βαθιά αλλαγή νοοτροπίας, εμφανίζεται η βελτίωση των δεικτών οδικής ασφάλειας στη χώρα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τίτλο «Η Ελλάδα δημιουργεί κουλτούρα οδικής ασφάλειας», στο Πάρκο Κυκλοφοριακής Αγωγής του Δήμου Γλυφάδας.

Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έθεσε ως βασικό κριτήριο αξιολόγησης της κυβερνητικής πολιτικής τη «σημαντική μείωση των θανατηφόρων και βαριών τροχαίων», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα εισέρχεται σε μια νέα περίοδο αυστηρότερων ελέγχων και «μηδενικής ανοχής» απέναντι σε επικίνδυνες οδηγικές συμπεριφορές.

Τα στοιχεία του 2025 καταγράφουν μείωση των νεκρών κατά 22% σε σχέση με το 2024 — από 665 σε 517 — εξέλιξη που συνιστά μία από τις μεγαλύτερες βελτιώσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ιστορικά χαμηλό επίπεδο για τη χώρα.

Ωστόσο, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 50 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, έναντι περίπου 42 στην Ε.Ε., γεγονός που αναδεικνύει τα όρια της προόδου.

Στην τοποθέτησή του, ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην καθολική εφαρμογή των ψηφιακών καμερών ελέγχου, οι οποίες θα καταγράφουν παραβάσεις σε πραγματικό χρόνο, επιφέροντας άμεσα πρόστιμα – κυρίως για υπερβολική ταχύτητα και παραβίαση ερυθρού σηματοδότη. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι πρακτικές διαγραφής κλήσεων «με ένα τηλέφωνο» ανήκουν οριστικά στο παρελθόν, επιχειρώντας να στείλει μήνυμα κατά του πελατειακού κράτους.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη χρήση του προστατευτικού κράνους και στην αποφυγή της οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ, με τον ίδιο να επισημαίνει ότι η κοινωνία αρχίζει να προσαρμόζεται σε αυστηρότερη εφαρμογή του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ). Στο ίδιο πλαίσιο, χαρακτήρισε κομβική τη μείωση του ορίου ταχύτητας εντός των πόλεων στα 30 χλμ./ώρα, τονίζοντας ότι «η διαφορά στον χρόνο αντίδρασης είναι καθοριστική».

Επίσης, η κυβερνητική στρατηγική περιλαμβάνει επενδύσεις σε μεγάλες οδικές υποδομές, όπως ο Ε65, ο ΒΟΑΚ και το flyover, καθώς και ενίσχυση της εκπαίδευσης, ιδίως για τις νεότερες γενιές. Παράλληλα, έγινε αναφορά στη βελτίωση των υπηρεσιών επείγουσας ανταπόκρισης και των νοσοκομείων, με στόχο τη μείωση της θνησιμότητας μετά από ατυχήματα.

Η «κουλτούρα οδικής ασφάλειας» απαιτεί χρόνο

Πάντως, πέρα από τη θετική συγκυρία των στοιχείων, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: αρκεί μία χρονιά βελτίωσης για να μιλήσει κανείς για «κουλτούρα οδικής ασφάλειας»;

Οι ειδικοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Όπως επισημαίνουν, η έννοια της κουλτούρας δεν αποτυπώνεται σε μία μόνο χρονιά, αλλά σε σταθερή και διαχρονική αλλαγή συμπεριφοράς.

Παρά τη μείωση των θανάτων, βασικά προβλήματα -όπως η υπερβολική ταχύτητα, η περιορισμένη χρήση κράνους και ζώνης ασφαλείας, καθώς και η αυξημένη εμπλοκή δικύκλων σε δυστυχήματα – εξακολουθούν να καταγράφονται σε υψηλά επίπεδα.

Σε αντίθεση με χώρες όπως η Σουηδία και η Δανία, όπου η οδική ασφάλεια αποτελεί ενσωματωμένη κοινωνική αξία και στηρίζεται σε μακροχρόνιες πολιτικές (όπως το μοντέλο “Vision Zero”), η Ελλάδα φαίνεται να βρίσκεται ακόμη σε φάση εντατικοποίησης των μέτρων και των ελέγχων, χωρίς να έχει επιτύχει πλήρη μεταστροφή νοοτροπίας.

Η βασική διαφορά εντοπίζεται στη λειτουργία του συστήματος: στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, οι υποδομές και οι κανόνες είναι σχεδιασμένοι ώστε να «συγχωρούν» το ανθρώπινο λάθος. Στην Ελλάδα, αντίθετα, το λάθος εξακολουθεί συχνά να έχει βαρύ κόστος.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές αναλύσεις, για να επιτευχθεί άμεσα περαιτέρω μείωση των θανάτων, απαιτούνται στοχευμένα και ρεαλιστικά μέτρα, όπως:

• Καθολική εφαρμογή των καμερών.
• Σταθεροί έλεγχοι για αλκοόλ (έξω από όλα τα μεγάλα club και τα σημεία συγκέντρωσης κοινού) και χρήση κινητού.
• Μηδενική ανοχή σε έλλειψη κράνους και μη χρήση ζώνης ασφαλείας.
•  Παρεμβάσεις χαμηλού κόστους στο οδικό δίκτυο που μειώνουν την ταχύτητα (σαμαράκια, στενώσεις λωρίδων, φωτισμός διαβάσεων, κυκλικοί κόμβοι αντί για φανάρια κ.λ.π).

Το συμπέρασμα που προκύπτει από την εκδήλωση στη Γλυφάδα, είναι διττό: η Ελλάδα κατέγραψε ένα σημαντικό βήμα προόδου το 2025, όμως η μετάβαση σε μια πραγματική κουλτούρα οδικής ασφάλειας παραμένει ζητούμενο.

Όπως επισημαίνεται από πλευράς ειδικών, η αλλαγή δεν θα προκύψει μόνο από την ευαισθητοποίηση των πολιτών, αλλά κυρίως από ένα σταθερό και συνεπές σύστημα που θα επιβάλλει την ασφάλεια στην πράξη.

Σε αυτό το πλαίσιο, το στοίχημα που έθεσε ο πρωθυπουργός παραμένει ανοιχτό: όχι απλώς η συνέχιση της μείωσης των τροχαίων, αλλά η εμπέδωση μιας νέας οδηγικής κουλτούρας που θα διαρκέσει στο χρόνο και θα μεταφραστεί σε λιγότερες απώλειες ανθρώπινων ζωών.