Παγκόσμιος χωροφύλακας

Η παγκοσμιότητα είναι αναμφισβήτητη πραγματικότητα. Σήμερα, οι τηλεπικοινωνιακές διασυνδέσεις κάνουν τον πλανήτη μια γειτονιά. Ιδιοι τύποι κινητών τηλεφώνων και άλλων συσκευών λειτουργούν παντού. Πολλά μεγάλα προβλήματα έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα.

Η κλιματική αλλαγή αφορά το σύνολο του πλανήτη και η αντιμετώπισή της όλους τους ανθρώπους. Η εξάλειψη της διεθνούς τρομοκρατίας, η προστασία κρατών από αυθαίρετες επιθέσεις όπως στην Ουκρανία, ο έλεγχος της διακίνησης ναρκωτικών, η ρύθμιση μεταναστευτικών ροών κ.λπ. είναι παγκόσμιες ανάγκες.

Επίσης, παρά την αρχή της μη επέμβασης στο εσωτερικό κρατών, πολλοί πολίτες του κόσμου θα υποστήριζαν διεθνείς δράσεις για την υπεράσπιση της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων όσων ανθρώπων καταπιέζονται σε διάφορες χώρες. Δράσεις για να πάψουν οι σφαγές στο Σουδάν, ο κοινωνικός αποκλεισμός γυναικών ή η επαίσχυντη μεταχείρισή τους σε Αφγανιστάν ή Ιράν, τα βασανιστήρια και οι ακρωτηριασμοί σε πολλές αυταρχικές ή μουσουλμανικές χώρες, οι τυφλές επιθέσεις κατά αμάχων σε Λίβανο ή Γάζα κ.λπ.

Αξιοπρόσεκτο φαινόμενο το ότι, για σημαντικό μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης, βαραίνει σε αυξημένο βαθμό η ηθική διάσταση, αναφορικά με τα συμβαίνοντα στον κόσμο. Σταδιακά, ωριμάζει μια παγκόσμια αντίληψη για τις δέουσες συμπεριφορές ανθρώπων, κοινωνικών ομάδων, εθνών ή εταιρειών.

Η βαρβαρότητα γίνεται όλο και λιγότερο ανεκτή. Εντούτοις, η τήρηση παγκόσμιας τάξης λείπει. Δεν υπάρχει διεθνώς ένας μηχανισμός επιβολής κανόνων, όπως αυτονόητα συμβαίνει στο εσωτερικό κάθε κράτους.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, που υποτίθεται ότι έχει το θεσμικό δικαίωμα αστυνόμευσης του πλανήτη, δεν μπορεί. Μπλοκάρεται, είτε με τα βέτο των μεγάλων δυνάμεων είτε με μικρότητες κάποιων που κινούνται από ποικίλες πολιτικές σκοπιμότητες. Αλλά, ακόμα και όταν αποφασίζεται κάποια δραστική παρέμβασή του, τα μέσα εφαρμογής είναι αδύναμα.

Οι παρεμβάσεις που απαιτούνται είναι επαχθείς. Μια στιβαρή πλανητική διακυβέρνηση θα έπρεπε να θέτει αυστηρούς κανόνες και να υποχρεώνει στην εφαρμογή τους. Μόνο με αυτοδιαχείριση και χωρίς καταναγκασμό, δεν είναι δυνατόν να ληφθούν άβολες αποφάσεις. Π.χ. το πρόβλημα προστασίας του παγκόσμιου κλίματος απαιτεί σταδιακή αποδέσμευση της ενεργειακής παραγωγής από τα ορυκτά καύσιμα, πράγμα που συνεπάγεται μεγάλες ζημιές για χώρες και εταιρείες. Ακόμα πιο δύσκολη η αποτροπή της συνεχιζόμενης βαρβαρότητας ομάδων και εθνών, δεν γίνεται χωρίς ισχυρή καταπίεση των τοπικών αντιδράσεων.

Ο παγκόσμιος χωροφύλακας είναι απαραίτητος για την ανθρωπότητα, αλλά με αυστηρές προδιαγραφές. Αφενός, να δρα σε πλαίσιο δικαίου, σύμφωνα με ευρέως αποδεκτούς ηθικούς κώδικες και με τα πορίσματα της σύγχρονης επιστημονικής γνώσης. Αφετέρου, να είναι ικανός, με τελεσφόρα στρατηγική για να διαχειρίζεται δύσκολα ή πολύπλοκα ζητήματα και με συντριπτική ισχύ, στρατιωτική και οικονομική, για να πετυχαίνει το ζητούμενο.

Είναι προφανές ότι, προς το παρόν, τα έθνη του πλανήτη δεν είναι διατεθειμένα να  συνεννοηθούν και να αναθέσουν σε έναν ικανό φορέα αυτή την απαραίτητη αποστολή. Μόνη ρεαλιστική δυνατότητα είναι κάποιος να αναλάβει αυτεπάγγελτα τον ρόλο του παγκόσμιου χωροφύλακα.

Οι ΗΠΑ το επιχείρησαν επανειλημμένως, με πολλές επεμβάσεις τα τελευταία 80 χρόνια. Οι περισσότερες απέτυχαν, μερικές έγιναν κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, κάποιες φορές ο σχεδιασμός ήταν λανθασμένος, ορισμένες πάντως ήταν ευεργετικές για τους ενδιαφερόμενους λαούς.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής ΕΜΠ