Επιτυχημένη πρωτοποριακή γονιδιακή θεραπεία σε θανατηφόρο κληρονομικό νόσημα

H Intellia Therapeutics ανακοίνωσε ότι η θεραπεία της, βασισμένη στην τεχνολογία Crispr, για μια σπάνια πάθηση που προκαλεί επικίνδυνα επεισόδια οιδήματος, πέτυχε τους στόχους της σε κλινική δοκιμή τελικού σταδίου. Το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί σημαντικό ορόσημο για τον τομέα της γονιδιακής επεξεργασίας και ανοίγει τον δρόμο για έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA).

Η θεραπεία της εταιρείας αξιοποιεί την τεχνολογία Crispr, που έχει τιμηθεί με Νόμπελ, προκειμένου να τροποποιήσει το DNA και να απενεργοποιήσει το γονίδιο που ελέγχει την παραγωγή ενός πεπτιδίου. Το πεπτίδιο αυτό είναι υπερδραστήριο σε άτομα με κληρονομικό αγγειοοίδημα, προκαλώντας δυνητικά θανατηφόρα επεισόδια οιδήματος. Η θεραπεία της Intellia χορηγείται μία φορά μέσω πολύωρης έγχυσης και πραγματοποιεί τις γονιδιακές μεταβολές απευθείας στο ήπαρ.

Σύμφωνα με την εταιρεία, η εφάπαξ θεραπεία μείωσε τα επεισόδια κατά 87% σε σχέση με το εικονικό φάρμακο, επιτυγχάνοντας τον κύριο στόχο της μελέτης. Έξι μήνες μετά τη θεραπεία, το 62% των ασθενών δεν παρουσίαζαν επεισόδια και δεν λάμβαναν άλλες θεραπείες.

Η Intellia χαρακτήρισε το προφίλ ασφάλειας και ανεκτικότητας της θεραπείας ως «ευνοϊκό». Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν αντιδράσεις σχετιζόμενες με την έγχυση, πονοκέφαλοι και κόπωση. Οι αναλυτές παρακολουθούσαν στενά τα δεδομένα ασφάλειας, καθώς σε άλλη δοκιμή διαφορετικής θεραπείας της εταιρείας είχε σημειωθεί θάνατος ασθενούς λόγω ηπατοτοξικότητας.

«Όταν σκεφτόμαστε από πού ξεκινήσαμε με το Crispr, μόλις πριν από 12 χρόνια, υπήρχε πολύς λόγος για το τι θα μπορούσε να είναι εφικτό», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Intellia, John Leonard. «Αυτό είναι το πρώτο δεδομένο Φάσης 3 σε ένδειξη με in vivo Crispr, όπου αλλάζεις ένα γονίδιο που προκαλεί ασθένεια».

Η μοναδική μέχρι σήμερα εγκεκριμένη από τον FDA θεραπεία βασισμένη στο Crispr προέρχεται από τη Vertex Pharmaceuticals και ονομάζεται Casgevy. Η συγκεκριμένη μέθοδος πραγματοποιείται εκτός σώματος (ex vivo), καθώς απαιτεί τη συλλογή αιμοκυττάρων, την τροποποίησή τους και την επανέγχυσή τους στον ασθενή. Αντίθετα, η θεραπεία της Intellia επιτυγχάνει την επεξεργασία εντός του σώματος (in vivo).

Η εταιρεία έχει ήδη ξεκινήσει σταδιακή υποβολή αίτησης στον FDA και σκοπεύει να ολοκληρώσει τη διαδικασία στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Εφόσον εγκριθεί, η Intellia σχεδιάζει να διαθέσει τη θεραπεία στις ΗΠΑ το πρώτο εξάμηνο του επόμενου έτους.

Αν εγκριθεί, η θεραπεία lonvoguran ziclumeran της Intellia θα ανταγωνιστεί περίπου δώδεκα άλλες χρόνιες θεραπείες για το κληρονομικό αγγειοοίδημα. Παρά το ενδιαφέρον για τις εφάπαξ γονιδιακές θεραπείες, η εμπορική τους επιτυχία δεν είναι δεδομένη. Ενδεικτικά, η BioMarin απέσυρε τη δική της γονιδιακή θεραπεία για την αιμορροφιλία Α λόγω χαμηλών πωλήσεων.

Ο Leonard υπογράμμισε ότι υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές, καθώς η θεραπεία της BioMarin είχε τεθεί υπό αμφισβήτηση για τη διάρκεια της αποτελεσματικότητάς της. Αντίθετα, όπως είπε, η Intellia δεν έχει παρατηρήσει καμία περίπτωση μείωσης των αποτελεσμάτων σχεδόν έξι χρόνια μετά τη χορήγηση.

Παρά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα, ο Leonard εμφανίστηκε επιφυλακτικός στο να χαρακτηρίσει τη θεραπεία ως λειτουργική ίαση.

«Πιστεύω ότι αυτό είναι ένα σημείο καμπής τόσο για την ασθένεια όσο και για τις in vivo θεραπείες με Crispr, όπου μπορείς να κάνεις μια αλλαγή που είναι μόνιμη», ανέφερε. «Και, απ’ όσο μπορούμε να διαπιστώσουμε, δεν έχουμε δει κανένα περιστατικό όπου τα αποτελέσματα να έχουν εξασθενήσει με τον χρόνο. Είναι πραγματικά συναρπαστικό».