Χανταϊός: Το εργαστήριο όπου εξετάζονται τα δείγματα στην Ελλάδα – Οι δυο κατηγορίες του ιού, «παλαιού» και «νέου» κόσμου

Ανάμεσα σε δεκάδες κλινικά δείγματα ασθενών από νοσοκομεία της χώρας και εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις, οι επιστήμονες στο Εθνικό Κέντρο Αναφοράς Αρμποϊών και Αιμορραγικών Πυρετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, και για τον εντοπισμό σπάνιων, ή δυνητικά επικίνδυνων λοιμώξεων στην Ελλάδα. Στο τμήμα που εντάσσεται στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας του ΑΠΘ, γίνεται η ανίχνευση και των χανταϊών, ιών που μεταδίδονται μέσω των τρωκτικών, και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και στον θάνατο.

Το συγκεκριμένο κέντρο αποτελεί ένα μόνο κομμάτι του ευρύτερου Εργαστηρίου Μικροβιολογίας, στο οποίο λειτουργούν εξειδικευμένα τμήματα και κέντρα αναφοράς, όπως για παράδειγμα της μυκητολογίας, του Clostridium difficile, της γρίπης και του AIDS.

Επί σειρά ετών, το Εθνικό Κέντρο Αναφοράς των αρμποϊών και αιμορραγικών πυρετών βρισκόταν υπό την ευθύνη της Καθηγήτριας Άννας Παπά, που είχε εντοπίσει και τα πρώτα κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου, του κορωνοϊού και του ιού του αιμορραγικού πυρετού Κριμαίας-Κονγκό στη χώρα μας. Από τον περασμένο Αύγουστο, τη σκυτάλη ανέλαβε ο Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας, κ. Γεώργιος Μελέτης, σε στενή συνεργασία με την ίδια, αξιοποιώντας την πολυετή εμπειρία της.

Το tanea.gr συνομίλησε με τον κ. Μελέτη, προκειμένου να μας εξηγήσει την διαδικασία που ακολουθείται για να φτάσει και να εντοπιστεί θετικό δείγμα χανταϊού στην χώρα μας, αλλά και τα επόμενα βήματα. Ο ίδιος τονίζει πως οι χανταϊοί που εντοπίζονται στο εργαστήριο είναι λίγοι, και πρόκειται για κάτι σπάνιο. «Εντοπίζονται περίπου 2-3 το χρόνο, τουλάχιστον όσον αφορά την τελευταία δεκαετία».

Πώς εξετάζονται τα δείγματα

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Τι ακριβώς εξετάζεται στο Εθνικό Κέντρο Αναφοράς των αρμποϊών και αμορραγικών πυρετών; Όπως εξηγεί ο κ. Μελέτης αρμποϊοί είναι οι ιοί που μεταδίδονται με αρθρόποδα (κουνούπια, τσιμπούρια και σκνίπες), και ορισμένοι είναι επικίνδυνοι και για τον άνθρωπο, ανάλογα πάντα με τον κάθε οργανισμό. Μία διαφορετική κατηγορία που εντάσσονται και οι χανταϊοί -που είναι πολλοί-, είναι αυτή των ιών αιμορραγικών πυρετών, που προκαλούν δηλαδή πυρετό με αιμορραγίες.

«Σε ένα γενικό πλαίσιο, σε εμάς καταφθάνουν δείγματα, συνήθως από νοσοκομεία, και μπορούμε να τα εξετάσουμε με δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Πρώτον, ορολογικά, όπου θα ανιχνεύσουμε ειδικά αντισώματα που έχει παράξει ο οργανισμός του ασθενούς, έναντι κάποιου ιού και δεύτερον με μοριακές τεχνικές (PCR)», αναφέρει ο κ. Μελέτης και εξηγεί αναλυτικά:

«Στην πρώτη προσέγγιση, υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες αντισωμάτων που ανιχνεύονται, τα IgM και τα IgG. Τα IgM -που θα αναπτυχθούν και πιο γρήγορα σε λοιμώξεις από χανταϊούς-, δείχνουν πρόσφατη λοίμωξη. Η συγκέντρωσή τους αυξάνεται στον όρο του ασθενούς σχετικά σύντομα, λίγο μετά την αρχική λοίμωξη και ελαττώνεται με την πάροδο του χρόνου. Τα δεύτερα (IgG), εμφανίζονται αργότερα κατά την διάρκεια της λοίμωξης, και συνήθως παραμένουν σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και εφόρου ζωής. Άρα εμείς, μετρώντας την συγκέντρωση αυτών των αντισωμάτων, παίρνουμε χρήσιμες πληροφορίες».

Όσον αφορά την δεύτερη προσέγγιση, αυτή των μοριακών τεχνικών, ο κ. Μελέτης επισημαίνει πως «η PCR είναι πάντα σχεδιασμένη ώστε να ανιχνεύει συγκεκριμένα τμήματα γενετικού υλικού ενός συγκεκριμένου μικροοργανισμού».

Η διαφορά στους χανταϊούς του «παλαιού» και «νέου» κόσμου

Μιλώντας για τους χανταϊούς, ο κ. Μελέτης κάνει λόγο για μία μεγάλη ομάδα ιών, που έχουν γενετική συγγένεια μεταξύ τους αλλά είναι διαφορετικοί. Όπως λέει, είναι τόσοι πολλοί, που για να τους κατατάξουν, οι ιολόγοι, τους έχουν χωρίσει σε δύο μεγάλες κατηγορίες. «Είναι οι χανταϊοί του παλαιού κόσμου, δηλαδή της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής, και οι χανταϊοί του νέου κόσμου, δηλαδή της Αμερικής. Αυτοί, βρίσκονται στα τρωκτικά, τα οποία συνήθως δεν νοσούν, και απλά τους μεταφέρουν».

Ο κάθε ξεχωριστός χανταϊός είναι γεωγραφικά περιορισμένος, αναλόγως με το που βρίσκονται και τα αντίστοιχα τρωκτικά. «Κάθε είδος τρωκτικού μπορεί να “μεταφέρει” και διαφορετικό ιό. Οπότε τι γίνεται; Άλλοι ιοί κυκλοφορούν στον λεγόμενο παλαιό κόσμο, και άλλοι στον νέο κόσμο, εφόσον είναι διαφορετικά και τα τρωκτικά. Οπότε, δεν είναι πιθανό να απομονώσει κανείς έναν ιό της Αμερικής στην Ευρώπη, δεν συμβαίνει».

Παράλληλα, σύμφωνα με τον κ. Μελέτη, υπάρχει ακόμη μία πολύ μεγάλη διαφορά στην κλινική εικόνα. «Οι ιοί του παλαιού κόσμου που έχουμε στην Ευρώπη, μπορεί να προκαλέσουν, εκτός των άλλων, αιμορραγικό πυρετό και νεφρικό σύνδρομο. Αντίστοιχα, αυτοί της Αμερικής, κάνουν πνευμονικό σύνδρομο από χανταϊό. Άρα οι ευρωπαϊκοί και οι ασιατικοί χανταϊοί, επηρεάζουν κυρίως την λειτουργία των νεφρών, όταν πρόκειται για σοβαρές κλινικές περιπτώσεις, ενώ της Αμερικής επηρεάζουν τον πνεύμονα προκαλώντας πνευμονικό οίδημα».

Σχετικά με την παθογόνο δράση τους, ο κ. Μελέτης επισημαίνει πως μπορεί να ποικίλλει, όπως και το τι θα ακολουθήσει στον οργανισμό του κάθε ανθρώπου εφόσον μολυνθεί, επίσης ποικίλλει. «Αυτό εξαρτάται από το ιικό φορτιό αλλά και από το είδος του ιού. Φυσικά, εξαρτάται και από την “απάντηση” που θα δώσει ο κάθε οργανισμός. Άρα ενδέχεται να έχουμε από ήπια συμπτώματα, μέχρι και ακραία. Μέσα στο σύνολο των ανθρώπων που θα μολυνθούν, κάποιοι μπορεί να ενταχθούν σε αυτές τις ακραίες περιπτώσεις, όπου η θνητότητα είναι υψηλή».

«Τα περιστατικά χανταϊών στην Ελλάδα είναι λίγα»

Στην Ελλάδα, τα περιστατικά χανταϊών είναι λίγα, και για να μολυνθεί κάποιος πρέπει να είναι σε κοντινή επαφή με τρωκτικά. Ο κυριότερος τρόπος μετάδοσης, είναι η εισπνοή σκόνης που προέρχεται από εκκρίματα τρωκτικών, ή η επαφή με υγρά τρωκτικών, ή σε σπανιότερη περίπτωση, από κάποιο δάγκωμα.

«Μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο δεν έχουμε, εκτός από αυτόν που υπήρχε στο κρουαζιερόπλοιο. Πρόκειται για τον Andes, και είναι ο μοναδικός που έχει αναφερθεί στη διεθνή βιβλιογραφία ότι μεταδίδεται με αυτόν τον τρόπο. Στην Ελλάδα, δεν έχει καταγραφεί ποτέ κάτι τέτοιο».

Όπως εξηγεί, σε περίπτωση που εντοπιστεί στο εργαστήριο κάποιο κρούσμα, ενημερώνεται άμεσα ο ΕΟΔΥ που αναλαμβάνει τα επόμενα βήματα. «Πρόκειται για περίπου δύο-τρία θετικά τον χρόνο, ενώ ελέγχονται πάρα πολλοί άνθρωποι, με βάση τα κλινικά συμπτώματα που βλέπουν οι γιατροί στα νοσοκομεία, και ζητούν εργαστηριακές εξετάσεις. Εάν ένας κλινικός γιατρός υποπτεύεται ότι ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μολυνθεί από χανταϊό, στέλνει το δείγμα σε εμάς. Στην περίπτωση που βγει θετικό, ενημερώνεται τόσο το νοσοκομείο, όσο και ο ΕΟΔΥ».

Αυτό που είναι σίγουρο, σύμφωνα με τον κ. Μελέτη, είναι πως δεν χρειάζεται πανικός, ειδικά στην Ελλάδα.