Όταν ο φόβος βαφτίζεται… εκπαίδευση
«Ο σκύλος εκπαιδεύεται με την επιβράβευση σαν κίνητρο, ειδικά όταν είναι νεαρός. Οταν όμως κάνει λάθη τα οποία μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην ίδια του τη ζωή, τότε πρέπει να υπάρχει τιμωρία και περιορισμός».
Η παραπάνω θέση, η οποία φιλοξενείται σε ιστοσελίδα που εκπροσωπεί τη λεγόμενη «παραδοσιακή» σχολή εκπαίδευσης σκύλων στην Ελλάδα, αποτυπώνει μια φιλοσοφία που εξακολουθεί να έχει υποστηρικτές: ότι η διόρθωση και η τιμωρία αποτελούν αναγκαία εργαλεία για τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς ενός ζώου.
Την ίδια στιγμή, όμως, η συζήτηση γύρω από την εκπαίδευση των σκύλων φαίνεται να συγκρούεται όλο και περισσότερο με το πνεύμα του νόμου 4830/2021. Ενός νόμου που αναγνωρίζει τα ζώα ως έμβια και συναισθανόμενα όντα και έθεσε στο επίκεντρο την προστασία της ευζωίας τους.
Για τον Αλέξανδρο Παράσχη, ιδρυτή της ακαδημίας Dogfriendly, σύμβουλο συμπεριφοράς ζώων και τον μοναδικό έλληνα επαγγελματία πιστοποιημένο από τον διεθνή οργανισμό CCPDT τόσο ως εκπαιδευτή σκύλων όσο και ως σύμβουλο συμπεριφοράς, το ζήτημα δεν αφορά απλώς διαφορετικές τεχνικές εκπαίδευσης.
«Οταν η εκπαίδευση βασίζεται σε φωνές, πνίχτες, εκφοβισμό ή καταστολή, δεν παράγει πραγματική συνεργασία. Συχνά παράγει φόβο, στρες και απρόβλεπτες αντιδράσεις» δηλώνει στα «ΝΕΑ». Ο ίδιος θεωρεί ότι η εκπαίδευση ενός ζώου αποτελεί στην πραγματικότητα αντανάκλαση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εξουσία και τη συνύπαρξη. Σύμφωνα με τον Παράσχη, η σύγχρονη επιστημονική γνώση στρέφεται όλο και περισσότερο προς μεθόδους που βασίζονται στην εμπιστοσύνη, στην κατανόηση της συμπεριφοράς και στη θετική ενίσχυση, αντί στην επιβολή φόβου ή δυσφορίας.
Η μαρτυρία ενός κηδεμόνα
Το ζήτημα δεν είναι μόνο θεωρητικό. Κηδεμόνας σκύλου που υιοθετήθηκε από καταφύγιο και στη συνέχεια άρχισε να εκδηλώνει επιθετική συμπεριφορά περιγράφει στα «ΝΕΑ» τη δική του εμπειρία. Αναζητώντας βοήθεια, απευθύνθηκε σε εκπαιδευτή που παρουσιαζόταν ως ειδικός στη διαχείριση επιθετικών σκύλων. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο συγκεκριμένος επαγγελματίας δημοσίευε βίντεο στα οποία παρουσίαζε πώς «διορθώνει» προβληματικές συμπεριφορές και πώς καταφέρνει να «σπάσει» την επιθετικότητα των ζώων. «Στην αρχή πιστέψαμε ότι υπήρχε βελτίωση. Ο σκύλος σταμάτησε να γρυλίζει και να αντιδρά. Στην πραγματικότητα όμως δεν είχε ηρεμήσει. Είχε παραιτηθεί» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Οπως υποστηρίζει, η εικόνα αυτή δεν κράτησε για πολύ. «Επαψε να προειδοποιεί. Δεν γρύλιζε, δεν έδειχνε δυσφορία, μέχρι που άρχισε να δαγκώνει χωρίς καμία προειδοποίηση. Τότε καταλάβαμε ότι το πρόβλημα δεν είχε λυθεί. Είχε χειροτερέψει δραματικά».
Τι μαθαίνουν τα παιδιά
Για τον Παράσχη, υπάρχει και μια ευρύτερη κοινωνική διάσταση που συχνά παραβλέπεται.
«Οταν ένα παιδί παρακολουθεί έναν σκύλο να “σπάει” για να υπακούσει, μαθαίνει ότι ο πιο αδύναμος πρέπει να υποτάσσεται. Μαθαίνει ότι η δύναμη δικαιολογεί την πίεση και ότι η υπακοή αξίζει περισσότερο από την ευημερία» τονίζει.
Παράλληλα επισημαίνει ότι η διεθνής βιβλιογραφία έχει καταγράψει επανειλημμένα πως η βία απέναντι στα ζώα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ασήμαντο περιστατικό, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις συνδέεται με ευρύτερα μοτίβα αντικοινωνικής ή παραβατικής συμπεριφοράς.
«Η εκπαίδευση με σεβασμό διδάσκει όρια, ενσυναίσθηση και ευθύνη. Μας δείχνει ότι η συνεργασία δεν χρειάζεται φόβο και ότι η δύναμη πρέπει να συνοδεύεται από φροντίδα» καταλήγει.
Τελικά, η συζήτηση για τις μεθόδους εκπαίδευσης των σκύλων ξεπερνά τα όρια μιας επαγγελματικής διαφωνίας μεταξύ εκπαιδευτών. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μας με τα ζώα. Και ίσως το πραγματικό ερώτημα να μην είναι ποια μέθοδος παράγει ταχύτερη υπακοή, αλλά ποια κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε μέσα από αυτή τη σχέση.