Τα κουνούπια αλλάζουν τον χάρτη της Ευρώπης – Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία για την Ελλάδα

Η εξάπλωση των κουνουπιών που μπορούν να μεταδώσουν λοιμώδη νοσήματα αποτελεί μία από τις προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές, καθώς η κλιματική αλλαγή, οι μετακινήσεις πληθυσμών και το διεθνές εμπόριο δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση νέων ειδών σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν.

Οι πρόσφατοι χάρτες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) καταγράφουν μια σαφή τάση: τα χωροκατακτητικά είδη κουνουπιών επεκτείνονται σε ολοένα μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στον πυρήνα αυτής της εξέλιξης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Aedes albopictus, γνωστό ως κουνούπι τίγρης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC, το είδος έχει εγκατασταθεί σε μεγάλο μέρος της ελληνικής επικράτειας, ενώ η παρουσία του συνέχισε να επεκτείνεται και κατά το τελευταίο διάστημα. Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες όπου καταγράφηκε περαιτέρω γεωγραφική εξάπλωση του συγκεκριμένου κουνουπιού, το οποίο έχει πλέον παγιώσει την παρουσία του στη νότια Ευρώπη.

Η σημασία του δεν σχετίζεται μόνο με την ενόχληση που προκαλεί στους πολίτες. Το κουνούπι τίγρης είναι γνωστός φορέας ιών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Τσικουνγκούνια (Chikungunya) και ο ιός Zika. Αν και τα νοσήματα αυτά δεν κυκλοφορούν ενδημικά στην Ελλάδα, η παρουσία του φορέα αυξάνει την ανάγκη επιτήρησης, καθώς η εισαγωγή κρουσμάτων από άλλες χώρες θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να οδηγήσει σε τοπική μετάδοση.

Οι χάρτες του ECDC αποτυπώνουν παράλληλα μια ευρύτερη πραγματικότητα: η Ελλάδα ανήκει πλέον στη ζώνη της Ευρώπης όπου οι περιβαλλοντικές συνθήκες ευνοούν την επιβίωση και την αναπαραγωγή κουνουπιών για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στο έτος. Είναι χαρακτηριστικό ότι το κουνούπι τίγρης παραμένει ενεργό για περισσότερους από οκτώ μήνες τον χρόνο, γεγονός που υποδηλώνει πόσο ευνοϊκό έχει γίνει το κλίμα για την εγκατάστασή του.

Παρότι το ενδιαφέρον στρέφεται συχνά στα εξωτικά νοσήματα που συνδέονται με τα χωροκατακτητικά είδη, για την Ελλάδα η σημαντικότερη απειλή εξακολουθεί να είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου. Η χώρα καταγράφει σχεδόν κάθε χρόνο κρούσματα της λοίμωξης, η οποία μεταδίδεται κυρίως από κουνούπια του γένους Culex.

Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί παρακολουθούν και άλλα είδη που εμφανίζονται ή επεκτείνονται στην Ευρώπη. Ανάμεσά τους βρίσκεται το Culex tritaeniorhynchus, ένα κουνούπι που θεωρείται βασικός φορέας της Ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας στην Ασία. Αν και η νόσος δεν κυκλοφορεί στην Ευρώπη, η παρουσία και η εξάπλωση του συγκεκριμένου είδους στην Ελλάδα καταγράφεται και αξιολογείται στο πλαίσιο της επιτήρησης των αναδυόμενων κινδύνων για τη δημόσια υγεία.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η εξάπλωση των κουνουπιών δεν σημαίνει αυτόματα και εξάπλωση των νοσημάτων που μεταδίδουν. Ωστόσο, η εγκατάσταση νέων ειδών δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση κινδύνων που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν μακρινοί για την Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, η συστηματική επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών, η έγκαιρη ανίχνευση κρουσμάτων και η ενημέρωση των πολιτών αποτελούν βασικά εργαλεία προστασίας της δημόσιας υγείας.

Εν τω μεταξύ, εξ’ αιτίας των νεότερων δεδομένων  στο ….μικροσκόπιο τέθηκε και εμφάνιση του κουνουπιού Aedes aegypti στο Λουξεμβούργο. Πρόκειται για τον ικανότερο διαβιβαστή του  Δάγκειου πυρετού  που μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν ενδημούσε σε ευρωπαϊκές χώρες.