Η… χημεία το κλειδί στις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας

Το «γεγονός» της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ήταν αναμφισβήτητα η επανεκκίνηση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων… δόξα και τιμή. Αλλωστε, πέρασαν 17 χρόνια από τότε που αμερικανός πρόεδρος είχε να επισκεφτεί την Άγκυρα, με τον Ντόναλντ Τραμπ όχι μόνο να την επισκέπτεται, αλλά να την εξυμνεί ως «πιστή σύμμαχο», προβάλλοντας παράλληλα και τη φιλία του με τον Ταγίπ Ερντογάν, με τον οποίο, όπως είπε, έχει απίστευτη χημεία.

Η Τουρκία τίμησε τον υψηλό προσκεκλημένο της ακόμη και με κανονιοβολισμούς και μαχητικά που πετούσαν στον αέρα την ώρα της άφιξής του, δείχνοντας τη σημασία που έχει για την Άγκυρα η παρουσία του στη χώρα, πόσο μάλλον που ο αμερικανός πρόεδρος είχε αφήσει να εννοηθεί ότι έρχεται, κρατώντας στα χέρια του δώρα.

Το πώς σκέφτεται ο Τραμπ για την Τουρκία, έγινε αντιληπτό από την πρώτη στιγμή των δηλώσεών του, σε αντιδιαστολή με τα αισθήματά του έναντι των ευρωπαίων συμμάχων, για τους οποίους δήλωσε αρχικά απογοητευμένος, αν και μετά το κλείσιμο των εργασιών της Συνόδου δήλωσε… ευτυχής που οι Ευρωπαίοι ασπάστηκαν τη θέση των ΗΠΑ για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ τους, ώστε να βάλουν «πλάτη» στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Μάλιστα, όπως είπε, αισθάνθηκε ότι ο χώρος όπου συνεδρίασαν οι ηγέτες γέμισε από… αγάπη, γεγονός ενθαρρυντικό για τον ρόλο και την ενότητα του ΝΑΤΟ εφεξής. Εμπειρος διπλωμάτης έλεγε στα «ΝΕΑ» ότι οι ύμνοι του Τραμπ για τον πιστό φίλο του Ταγίπ Ερντογάν και η χημεία που φαίνεται ότι υπάρχει στη σχέση των δύο ηγετών είναι και το «κλειδί» για την πορεία των σχέσεων των δύο χωρών.

Και εδώ αρχίζει ο προβληματισμός για την Αθήνα που βλέπει τους δύο συμμάχους να έρχονται πιο κοντά, την Τουρκία να επιχειρεί να συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας και να διεκδικεί ρόλο στην Μέση Ανατολή. Πάντα πρόθυμη να στείλει δυνάμεις, όπου της ζητηθεί, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους, οι οποίοι έχουν δυσαρεστήσει πολλές φορές τον Τραμπ.

Η υποσχετική για F-35

Ο αμερικανός πρόεδρος δεν έκρυψε τα λόγια του και τη βούλησή του να βοηθήσει αμυντικά την Τουρκία, προχωρώντας σε άρση των κυρώσεων σε βάρος της, αφήνοντας ανοιχτό παράθυρο για τα F-35, χωρίς όμως να προχωρήσει σε λεπτομέρειες.

Για την Αθήνα, το «δώρο» είναι δύσκολο να παραδοθεί, αφού υπάρχουν νομικοί σκόπελοι που πρέπει να ξεπεραστούν από το Κογκρέσο. Ηδη, η επιστολή των 18 γερουσιαστών και η άρνησή τους στη βούληση της αμερικανικής διοίκησης είναι ένα πρώτο σήμα, ενώ προηγήθηκε ο ισραηλινός πρωθυπουργός και στενός φίλος και σύμμαχος των ΗΠΑ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος κάλεσε τον Τ. Ερντογάν να μην προχωρήσει στο… απονενοημένο διάβημα, υποστηρίζοντας ότι αρκούν οι αμυντικές δυνατότητες των ΗΠΑ και του Τελ Αβίβ για τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Αγκυρα δυσαρεστήθηκε από το «καρφί» Μητσοτάκη από το βήμα του ΝΑΤΟ να θέσει το θέμα του casus belli – το οποίο ο Πρωθυπουργός χαρακτήρισε ιστορική ανορθογραφία – συνδέοντάς το με την παράδοση των αμερικανικών μαχητικών στην Αγκυρα, κάνοντας λόγο για απρέπεια.

Είχαν περάσει, άλλωστε, μόλις λίγες ώρες από τους πανηγυρισμούς στην Αγκυρα με πομπώδη πρωτοσέλιδα για την συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν, ενώ τα σενάρια για το πώς θα αρθούν οι περιορισμοί σε βάρος της Τουρκίας, ώστε να αποκτήσει τα F-35, φιγούραραν σε όλα τα ρεπορτάζ. Ούτε, όμως, ο Κυρ. Μητσοτάκης ούτε ο τούρκος πρόεδρος θέλησαν να τραβήξουν το… σκοινί με εμπρηστικές δηλώσεις για τις ελληνοτουρκικές διαφορές.

Και οι δύο χρησιμοποίησαν ήπια γλώσσα, με τον έλληνα Πρωθυπουργό να θέτει μεν το θέμα, αλλά απαντώντας σε ερώτηση τούρκου δημοσιογράφου να δηλώνει ότι επιδιώκει μία παραγωγική σχέση με την Τουρκία, και τον Ταγίπ Ερντογάν να επιχειρεί να υποβαθμίσει το θέμα του casus belli – λέγοντας ούτε λίγο ούτε πολύ ότι κανείς δεν το θυμάται – και να καλεί τον Κυρ. Μητσοτάκη να καθίσουν στο τραπέζι για την επίλυση των διαφορών στο Αιγαίο.

Διπλωματικές πηγές έλεγαν με νόημα ότι εάν το casus belli δεν απασχολεί το εσωτερικό της Τουρκίας, τότε γιατί δεν αποσύρεται; Σημειώνοντας ότι όσο υφίσταται υπαρκτή απειλή της Τουρκίας εναντίον της Ελλάδας, δεν μπορεί να εκκινήσει  καμία συζήτηση για συμμετοχή της Τουρκίας στα αμυντικά προγράμματα της Ευρώπης (Safe).

Η φιλοξενία

Ο φωτογραφικός φακός «έπιασε» τον Κυρ. Μητσοτάκη όταν τον υποδεχόταν ο τούρκος πρόεδρος στο παλάτι, να κοντοστέκεται και να συνομιλεί για πολύ λίγο μαζί του. Κάποιες πληροφορίες λένε ότι ο Πρωθυπουργός τον ευχαρίστησε για τη φιλοξενία, η οποία πράγματι ήταν πλουσιοπάροχη και άρτια οργανωμένη. Προς ώρας, δεν φαίνεται διάθεση από τις δύο πλευρές για νέα συνάντηση ηγετών, αφού οι συνομιλίες για τη διευθέτηση των διαφορών, έχουν «παγώσει».

Το ζήτημα έχει ανατεθεί στους ΥΠΕΞ των δύο χωρών, οι οποίοι παρά την καλή σχέση που διατηρούν, δεν έχουν κάνει περισσότερα βήματα, αφού η Ελλάδα διαμηνύει ότι συζητά μόνο για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών και η Αγκυρα επιμένει να βάζει και άλλα θέματα στο τραπέζι.