Η Κομισιόν κατηγορεί Facebook και Instagram για «εθιστικό σχεδιασμό»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κλιμακώνει την πίεση προς τη Meta, κατηγορώντας προκαταρκτικά το Facebook και το Instagram ότι έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που ενθαρρύνει την εθιστική χρήση και θέτει σε κίνδυνο τη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, ιδιαίτερα των ανηλίκων και των πιο ευάλωτων ομάδων. Η υπόθεση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εφαρμογές του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ο οποίος επιβάλλει στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες αυξημένες υποχρεώσεις για την προστασία των χρηστών.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά συμπεράσματα της Επιτροπής, χαρακτηριστικά όπως το ατελείωτο scrolling (infinite scroll), η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και η εξαιρετικά προσωποποιημένη προβολή περιεχομένου ενεργοποιούν μηχανισμούς που ευνοούν την παθητική και καταναγκαστική χρήση των εφαρμογών. Όπως επισημαίνει η Κομισιόν, οι λειτουργίες αυτές μπορούν να θέσουν τον εγκέφαλο σε μια κατάσταση «αυτόματου πιλότου», ενισχύοντας τη δημιουργία ανθυγιεινών συνηθειών και την πολύωρη παραμονή στις πλατφόρμες.
Η έρευνα της Επιτροπής ξεκίνησε τον Μάιο του 2024 και αποτελεί μέρος της ευρύτερης προσπάθειας εφαρμογής του DSA. Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που δημιουργεί ο σχεδιασμός των υπηρεσιών της ούτε έλαβε αποτελεσματικά μέτρα για τον περιορισμό τους. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με την έρευνα, η εταιρεία δεν αντιμετώπισε επαρκώς το ζήτημα της πολύωρης νυχτερινής χρήσης των εφαρμογών από ανηλίκους.
Παράλληλα, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου χρήσης και οι προεπιλεγμένες ρυθμίσεις προστασίας για εφήβους δεν επαρκούν, καθώς μπορούν να απενεργοποιηθούν εύκολα. Αντίστοιχα, τα εργαλεία γονικού ελέγχου κρίνονται αποτελεσματικά μόνο όταν οι γονείς διαθέτουν τις απαραίτητες τεχνικές γνώσεις και αφιερώνουν χρόνο για να τα ρυθμίσουν σωστά, κάτι που στην πράξη δεν συμβαίνει πάντοτε.
Οι Βρυξέλλες εκτιμούν επίσης ότι οι πληροφορίες και οι σύνδεσμοι που παρέχει η Meta σχετικά με την ψυχική υγεία δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τους κινδύνους που δημιουργεί ο ίδιος ο σχεδιασμός των πλατφορμών. Όπως δήλωσε η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αρμόδια για την ψηφιακή πολιτική, Χένα Βίρκουνεν, η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των Ευρωπαίων πολιτών πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για όλες τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Η Meta έχει πλέον τη δυνατότητα να απαντήσει επισήμως στις αιτιάσεις της Επιτροπής. Εάν οι εξηγήσεις της δεν κριθούν επαρκείς και δεν προχωρήσει στις απαιτούμενες αλλαγές, η Κομισιόν μπορεί να επιβάλει πρόστιμο έως και 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας, μία από τις αυστηρότερες κυρώσεις που προβλέπει ο DSA.
Η αμερικανική εταιρεία απέρριψε τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι προκαταρκτικές διαπιστώσεις δεν αντικατοπτρίζουν τις σημαντικές πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει για την προστασία των ανηλίκων. Ως βασικό επιχείρημα προβάλλει τους ειδικούς λογαριασμούς για εφήβους, οι οποίοι ενεργοποιούν αυτόματα αυστηρότερες ρυθμίσεις ασφαλείας, καθώς και τα εργαλεία γονικού ελέγχου που επιτρέπουν στους γονείς να περιορίζουν τον χρόνο χρήσης ή να απαγορεύουν την πρόσβαση στο Instagram κατά τις νυχτερινές ώρες.
Η υπόθεση εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον περιορισμό των λεγόμενων «εθιστικών σχεδιασμών» στις ψηφιακές πλατφόρμες. Αντίστοιχες έρευνες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για το TikTok, ενώ οι Βρυξέλλες εξετάζουν και πρακτικές που εφαρμόζουν οι πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου Shein και Temu. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι ο σχεδιασμός των ψηφιακών υπηρεσιών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στη μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής των χρηστών, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη και την προστασία της ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα των παιδιών και των εφήβων.