Αντιδράσεις για τις παραλίες

Από την Ιταλία και την Πορτογαλία έως την Τουρκία και την Κροατία, αυξάνονται οι αντιδράσεις για την κατάληψη των ακτών από ξενοδοχεία και επιχειρήσεις, ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν τη νομοθεσία υπέρ της ελεύθερης πρόσβασης. Η ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες αποτελεί θεμελιώδη αρχή στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο η ολοένα μεγαλύτερη τουριστική αξιοποίηση των παράκτιων περιοχών δημιουργεί έντονες αντιπαραθέσεις ανάμεσα στις επιχειρήσεις και τους πολίτες.

Ξενοδοχεία, beach bars και άλλες τουριστικές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της ακτογραμμής, περιορίζοντας στην πράξη την ελεύθερη χρήση των παραλιών, παρότι αυτές παραμένουν δημόσια αγαθά σύμφωνα με τη νομοθεσία.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Ιταλία. Σχεδόν οι μισές παραλίες της χώρας λειτουργούν μέσω παραχωρήσεων σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Αν και η ιταλική νομοθεσία προβλέπει ότι η πρόσβαση στη θάλασσα είναι ελεύθερη για όλους, στην πράξη οι λουόμενοι συχνά αναγκάζονται να περάσουν μέσα από οργανωμένες εγκαταστάσεις ή να καταβάλουν σημαντικά ποσά για τη χρήση ομπρελών και ξαπλωστρών.

Σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς το κόστος για μια οικογένεια μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα 150 ευρώ ημερησίως κατά την υψηλή περίοδο. Υστερα από πολυετή διαμάχη με την Ευρωπαϊκή Ενωση σχετικά με το καθεστώς των παραχωρήσεων, η ιταλική κυβέρνηση έχει αποφασίσει ότι από τον Ιούνιο του 2027 οι άδειες θα χορηγούνται μέσω ανοικτών δημόσιων διαγωνισμών. Στην Πορτογαλία το ζήτημα έχει προκαλέσει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.

Το κίνημα πολιτών «Deslarguem a Arrábida» έχει προγραμματίσει κινητοποιήσεις κατά όσων θεωρεί προσπάθειες ιδιωτικοποίησης της πρόσβασης σε πέντε παραλίες της περιοχής Αραμπίντα, ενώ περισσότερες από 12.000 υπογραφές έχουν ήδη κατατεθεί στο πορτογαλικό Κοινοβούλιο ζητώντας τη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των ακτών. Ανάλογες συγκρούσεις έχουν σημειωθεί και στην Κροατία.

Παρότι το Σύνταγμα χαρακτηρίζει τη θάλασσα, τις ακτές και τα νησιά δημόσια αγαθά, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις είχαν αποκτήσει αποκλειστικά δικαιώματα χρήσης μέσω παλαιότερων παραχωρήσεων. Οι διαμαρτυρίες των πολιτών οδήγησαν σε νέα νομοθεσία το 2023, η οποία απαγορεύει την περίφραξη των παραλιών και ενισχύει το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης, χωρίς όμως να ακυρώνει τις ήδη υφιστάμενες συμβάσεις.

Στην Αλβανία η κυβέρνηση καθιέρωσε από το 2024 υποχρεωτική διατήρηση τουλάχιστον του 30% κάθε χιλιομέτρου ακτογραμμής χωρίς παραχωρήσεις. Ωστόσο, τοπικά μέσα ενημέρωσης καταγγέλλουν ότι σε αρκετές περιοχές η εφαρμογή του νόμου παραμένει ανεπαρκής, με ξενοδοχεία και επιχειρήσεις να καταλαμβάνουν σχεδόν ολόκληρες παραλίες.

Παρόμοιες διεκδικήσεις καταγράφονται και στην Τουρκία, όπου πολίτες και περιβαλλοντικές οργανώσεις προσφεύγουν ακόμη και στη Δικαιοσύνη, επικαλούμενοι τη συνταγματική προστασία των ακτών απέναντι στην αυξανόμενη ιδιωτική εκμετάλλευση.

Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρούν ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο προστασίας του δημόσιου χαρακτήρα των παραλιών. Στην Ισπανία οι ακτές θεωρούνται αναπαλλοτρίωτη δημόσια περιουσία και η χρήση τους για κολύμβηση ή περίπατο είναι ελεύθερη και δωρεάν.

Στη Γαλλία οι λεγόμενες «ιδιωτικές παραλίες» δεν είναι πραγματικά ιδιωτικές, αλλά αποτελούν κρατικές παραχωρήσεις για εμπορική εκμετάλλευση τμήματος της ακτής, χωρίς να επιτρέπεται η απαγόρευση πρόσβασης στο κοινό.

Αντίστοιχα, στη Γερμανία, την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο η ελεύθερη πρόσβαση προστατεύεται από τη νομοθεσία, με περιορισμούς μόνο για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, ασφάλειας ή εθνικής άμυνας.