Covid-19: Τα πρώτα «αποτυπώματα» της πανδημίας στον εγκέφαλο των παιδιών του lockdown

Το 2020 ολόκληρος ο κόσμος ανησυχούσε για τις επιπτώσεις της COVID-19 στους ηλικιωμένους και στα συστήματα υγείας. Σήμερα, έξι χρόνια αργότερα, οι επιστήμονες στρέφουν το βλέμμα σε μια διαφορετική ομάδα: Τα παιδιά που γεννήθηκαν μέσα στα lockdown.

Τα πρώτα δεδομένα από τη Βρετανία δείχνουν ότι αυτά τα παιδιά, που σήμερα βρίσκονται στην προσχολική και πρώτη σχολική ηλικία, παρουσιάζουν μικρότερη ανάπτυξη στις λεγόμενες «εκτελεστικές λειτουργίες» (executive functions) – ένα σύνολο δεξιοτήτων που επιτρέπει στον άνθρωπο να οργανώνει τη σκέψη του, να ελέγχει τις παρορμήσεις του, να θυμάται οδηγίες, να προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες και να επιλύει προβλήματα.

Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη βρετανική μελέτη που παρακολουθεί παιδιά τα οποία γεννήθηκαν ακριβώς κατά το πρώτο lockdown, από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο του 2020. Για την έρευνα αξιολογήθηκαν 205 παιδιά μέσω τυποποιημένων δοκιμασιών γλώσσας και λογικής σκέψης, ενώ οι γονείς συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια σχετικά με την καθημερινή συμπεριφορά τους.

Αν και όπως αναφέρουν οι επιστήμονες η μελέτη είναι παρατηρησιακή και δεν αποδεικνύει ότι το lockdown προκάλεσε άμεσα τις δυσκολίες, τα ευρήματα δείχνουν μια σαφή τάση.

Σχεδόν ένα στα τρία παιδιά αξιολογήθηκε από τους γονείς τους ότι έχουν αυξημένες ανάγκες στις εκτελεστικές λειτουργίες. Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με δυσκολία στη συγκέντρωση, στην ολοκλήρωση μιας δραστηριότητας, στην τήρηση οδηγιών, στην οργάνωση ή στη διαχείριση των συναισθημάτων.

Αντίθετα, οι κινητικές δεξιότητες βρέθηκαν γενικά εντός των αναμενόμενων ορίων, ενώ η κατανόηση της γλώσσας παρέμεινε σε ικανοποιητικά επίπεδα. Εκεί όπου εντοπίστηκε μικρότερη επίδοση ήταν στην εκφραστική γλώσσα, δηλαδή στην ικανότητα των παιδιών να εκφράζουν με λόγια τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.

Φταίει ο ιός ή οι συνθήκες μέσα στις οποίες έζησαν;

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η απάντηση δεν βρίσκεται στον ίδιο τον ιό, αλλά στις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσαν αυτά τα παιδιά. Οι πρώτοι μήνες της ζωής τους συνέπεσαν με μια περίοδο χωρίς παιδικές χαρές, βρεφικές ομάδες, επαφές με συγγενείς, συνομηλίκους ή άλλους ενήλικες. Οι περισσότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις περιορίστηκαν αποκλειστικά στους γονείς. Οι γονείς πιθανότατα αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στην επικοινωνία με τα παιδιά τους, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί η κατανόηση του λόγου δεν επηρεάστηκε σημαντικά. Όμως η ανάπτυξη της εκφραστικής γλώσσας και των εκτελεστικών λειτουργιών απαιτεί πλούσια κοινωνικά ερεθίσματα, διαφορετικά πρόσωπα, νέες καταστάσεις και παιχνίδι με συνομηλίκους.

Η νέα βρετανική έρευνα έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά διεθνών μελετών που δημοσιεύθηκαν το 2025 και το 2026 και καταγράφουν επιβράδυνση στην ανάπτυξη των εκτελεστικών λειτουργιών των παιδιών μετά την πανδημία. Αν και οι επιδράσεις διαφέρουν ανάλογα με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, το κοινό συμπέρασμα είναι ότι η

μακροχρόνια κοινωνική απομόνωση άφησε μετρήσιμο αποτύπωμα στη γνωστική ανάπτυξη πολλών παιδιών.

Το πιο αισιόδοξο στοιχείο είναι ότι οι εκτελεστικές λειτουργίες δεν είναι σταθερές ούτε αμετάβλητες. Αναπτύσσονται σε όλη την παιδική ηλικία και μπορούν να ενισχυθούν μέσα από το παιχνίδι, τη φυσική δραστηριότητα, τη συνεργασία με συνομηλίκους, τη μουσική, την ανάγνωση και το κατάλληλο σχολικό περιβάλλον.

Για αυτόν τον λόγο οι ερευνητές δεν ζητούν να χαρακτηρίσουμε τα παιδιά του lockdown ως μια «χαμένη γενιά». Αντίθετα, τονίζουν ότι η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών μπορεί να οδηγήσει σε στοχευμένες παρεμβάσεις στο σχολείο και στην οικογένεια, ώστε οι επιπτώσεις να περιοριστούν σημαντικά