Πώς μας ενώνει και πώς μας δονεί
Παρακολούθησα τους τελευταίους αγώνες του Μουντιάλ σε συνθήκες διακοπών. Δηλαδή σε ένα σπίτι που συνέρρεαν αρκετά άτομα, όχι με πολλά κοινά στοιχεία και αναφορές, σε μια μεγάλη ηλικιακή γκάμα (από 13 έως 77 ετών) και με διαφορετικά επαγγέλματα και ενδιαφέροντα (από καλλιτέχνες έως δημόσιους υπαλλήλους). Εντάξει, όσο και να μη λαμβάνουμε υπόψη στερεότυπα και ταμπέλες, διαφορετικές ζωές σημαίνει άλλες προσλαμβάνουσες, άλλο χιούμορ, άλλες ανοχές. Θέλω να πω ότι αν οι ίδιοι άνθρωποι μαζεύονταν σε ένα τραπέζι, σε μία γιορτή ή που θα επικρατούσε μια αμήχανη ατμόσφαιρα αφού δεν θα είχαν τίποτα κοινό να συζητήσουν ή που θα δημιουργούνταν «πηγαδάκια».
Απέναντι, όμως, από μια οθόνη που μεταδίδει αγώνες Μουντιάλ, εξανεμίζονται διαφορές και τυπικότητες. Ανθρωποι που γνωρίστηκαν πριν από μία ώρα, αντιδρούν σε ένα γκολ ή σε μια φαντεζί φάση σαν να είχαν πάει μαζί φαντάροι. Γκαρίζουν, χειρονομούν, σκουντιούνται, τα «ρε μ.λάκα» (και άλλα πολύ πιο βαριά) πάνε κι έρχονται. Συμπεριφέρονται δηλαδή με έναν τρόπο που δεν υπήρχε περίπτωση να υιοθετήσουν σε κανονικές συνθήκες. Διότι το ποδόσφαιρο δεν είναι απλά και μόνο ένα άθλημα, ένα κοινό ενδιαφέρον που μπορεί να ενώσει διαφορετικούς ανθρώπους. Δρα με έναν πολύ πιο καταλυτικό τρόπο. Καταργεί τις αποστάσεις, τόσο τις κάθετες όσο και τις οριζόντιες και αποδεικνύεται, περισσότερο ακόμη και από τη μουσική, η κοντινότερη απόσταση μεταξύ των ανθρώπων. Δεν θέλω να υποτιμήσω κάποιο άθλημα, αλλά οι αγώνες στίβου, για παράδειγμα, δεν προκαλούν σε αυτούς που τους παρακολουθούν την ένταση που προκαλεί το ποδόσφαιρο. Ούτε αποτελούν «συγκολλητική ύλη».
Τι είναι το ποδόσφαιρο; Ενα παιχνίδι που αντικαθιστά όλα τα άλλα τα οποία σταματάμε όσο μεγαλώνουμε. (Και να θυμίσω εδώ ότι δεν σταματάμε να παίζουμε επειδή μεγαλώνουμε, μεγαλώνουμε επειδή σταματάμε να παίζουμε). Ενα άλλοθι για επιστροφή στην παιδική ηλικία. Και, πιο συγκεκριμένα, στις σκανταλιές και τις ελευθερίες της. Να πλακωνόμαστε, να βριζόμαστε και, μετά, να αγκαλιαζόμαστε. Να παθιαζόμαστε στην ιδέα της ομάδας και να μη διστάζουμε να εκδηλώσουμε αυτό το πάθος σπάζοντας τους κανόνες του καθωσπρεπισμού. Απαραίτητο για την ισορροπία μας. Γι’ αυτό και οι διανοούμενοι που αγαπούν το ποδόσφαιρο, συμπεριφέρονται σε κρίσιμους αγώνες σα χούλιγκαν – δεν χρειάζεται να αναφέρω ονόματα. Είναι γι’ αυτούς όχι μόνο εκτόνωση αλλά και ένα πεδίο έμπνευσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αλμπέρ Καμύ έχει πει: «Οσα γνωρίζω περί ηθικής, τα οφείλω στο ποδόσφαιρο».
Τι μου έμαθε το φετινό Μουντιάλ
Στην πραγματικότητα επιβεβαίωσε κάποια κλισέ που ήδη γνώριζα. Για παράδειγμα, ότι οι προτιμήσεις μας επηρεάζονται από πολιτικές και κομματικές ιδεολογίες. Ή αγκυλώσεις. Μια ήττα της Αγγλίας εκλαμβάνεται από ένα μεγάλο ποσοστό του ελληνικού κοινού ως ήττα της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού – τα πολύ νέα παιδιά δεν έχουν, ευτυχώς, τις ίδιες ιδεοληψίες. Στον αγώνα μεταξύ της Αγγλίας και της Αργεντινής, γίναμε «Φωκλαντιανοί» και υποστηρίζαμε Αργεντινή. Αλλα μετά, μάθαμε για τις φιλίες του Μέσι με Ισραηλινούς και όχι μόνο αποσύραμε την εμπιστοσύνη αλλά ανακαλύψαμε και ότι ο «κοντός» είναι τσογλανάκι.
Από την άλλη, επιβεβαίωσε τη δύναμη της εικόνας, αφού το πιο πολυσυζητημένο ίσως ενσταντανέ του Μουντιάλ να ήταν η φωτογραφία με τον Μέσι να κάνει μπάνιο των λίγων μηνών – τότε – Γιαμάλ. Ενώ η μεγάλη ανατροπή ήταν πως ήρωας της διοργάνωσης αναδείχθηκε ένας ξανθός γίγαντας, ένας καλοζωισμένος από τα γεννοφάσκια του Νορβηγός, ο Ερλινγκ Χάαλαντ, που έκανε viral την κωπηλασία των Βίκινγκς.
Α, και κάτι ακόμη. Αυτοί που πιστεύουν ότι κερδίζουν πόντους ελιτισμού επειδή δηλώνουν ότι δεν παρακολουθούν Μουντιάλ, γίνονται όλο και πιο γραφικοί.