Η επιστροφή του γυρισμού
Κάποτε ξέραμε τι μας γίνεται, η σκάφη ήταν σκάφη, τα σύκα-σύκα και ο Βιτόριο ντε Σίκα σκηνοθέτης του νεορεαλισμού. Τώρα νεορεαλισμός είναι αμφίβολο αν υπάρχει, ή ακόμα και παλαιο-ρεαλισμός, και οι συγγραφείς, τις επόμενες μέρες, θα αποφασίσουν τι θα συμβεί στις προηγούμενες.
Ετσι γίνεται πάντα με αυτούς, κι ενώ παλιότερα υπήρχαν οι βασικές διακρίσεις και μπορούσαμε κάπως να συνεννοηθούμε, τώρα αυτό είναι μάλλον ακατόρθωτο: δεν ξέρεις, για παράδειγμα, τι λέει ο Τραμπ ο οποίος ισχυρίζεται πέντε διαφορετικά πράγματα μέσα σε μια μέρα, αλλά είναι πρωτοπόρος, ως ο πρώτος που εκόμισε τον σουρεαλισμό αλλά και την ασυναρτησία στην πολιτική και μας γλίτωσε από την καγκεμπίτικη λογική άλλων, π.χ., του Πούτιν που είναι και πιο αβάσταχτη – άρα λυτρωμός δεν υπάρχει.
Ξέραμε, πριν κάτι χρόνια, τι μας γίνεται – ή έτσι νομίζαμε. Τώρα; Τι να συμβαίνει ακριβώς στο Ιράν και με το Ιράν και εντός του Ιράν («Μα, πώς μπορεί κανείς να είναι Πέρσης;»), τι συμβαίνει με τη Ρωσία και την Ουκρανία;
Ποιος νικάει, ποιος δεν νικάει και ποιος νικάει μεν, ηττάται δε, χωρίς αυτό να έχει σημασία, διότι όλα έχουνε γίνει σχετικά – μήπως κι εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε εκείνους που γιορτάζουν διαρκώς την ήττα τους, με γιούργιες και παντομίμες στον Γράμμο; Και μήπως ο ευφυής Μανόλης Αναγνωστάκης δεν έγραψε αυτοσαρκαστικά «Θέλω άνεση σουίτας, είμαι ποιητής της ήττας»;
Αρα πώς νοείται η ήττα διά της συντριβής και πώς οι συνιστώσες ρευστοποιούμενες θα γίνουν πρόσκαιρα βασίλειο κάποιου τρίτου (για μετά βλέπουμε, πάλι) και ποια η ιδεολογία όλων εκείνων που ένας ελάσσων πατερούλης τούς αποδοκιμάζει δημοσίως κι αυτοί επιστρέφουν διαρκώς όπως η κότα που τη διώχνεις κι εκείνη ξαναγυρίζει επίμονα στον τραχανά; Οχι λίγοι, χουν λείχοντες, χαμαίσυρτοι και στο παρακαλετό, μαζοχιστικά αυτομαστιγούμενοι ξαναγυρίζουν με μειωμένες ηθικές εφεδρείες και με μάλλον χλωμό αυτοσεβασμό σε μια χαμένη υπόθεση. Φεύγουν και ξαναγυρίζουν συνέχεια στα ίδια, επαληθεύοντας αυτό που λέμε «η επιστροφή του γυρισμού». Και για ποια αποστασία του ’65 μιλάμε τόσα χρόνια, όταν η αποστασία πια έγινε καθημερινότητα και δεν υπάρχει όριο που να μην έχει ξεπεραστεί δίνοντας απόλαυση στους φιλόγελους και προκαλώντας κάποια πικρία στους περισσότερους εξ ημών που θέλουμε το πολιτικό παίγνιο να διαπνέεται από κάποια, στοιχειώδη, αν όχι σοβαρότητα, αλλά τουλάχιστον αξιοπρέπεια;
Είναι δύσκολο να βγάλεις άκρη, πλέον, με τα καμώματα περιπτώσεων που παλιότερα, εμπνεόμενοι από κάποιο βοναπαρτικό Τίποτα, περνούσαν για κάπως σοβαροί και πίστευαν ότι θα αλλάξουν και την Ευρώπη, ως Ρομά που θα έρχονταν να μας διδάξουν νοικοκυριό στήνοντας τσαντίρι στο σαλόνι. Τι γίνεται τώρα, αδέρφια; Δεν μπορείτε να συγκρατηθείτε, ούτε στοιχειωδώς μπροστά στον ελάσσονα πατερούλη; Τέτοιος καημός… Και το θέμα είναι, πια, πως εμείς δεν καταλαβαίνουμε τι γίνεται: αν αυτό το πράγμα είναι μειξο-Δεξιά, Αριστερά, είναι Κεντροαριστερά, είναι Σοσιαλδημοκρατία με σταλινικό ωροσκόπο, είναι κάτι τρέχα-γύρευε στα θολά νερά κάποιου σοσιαλπατριωτισμού. Μήπως πρόκειται για παραλλαγές οπορτουνισμού και επιβίωση με σημαίες ευκαιρίας, που μάλλον είναι το πιθανότερο, διότι πρώτα πρέπει να ζει κανείς, κι έπειτα να φιλοσοφεί. Κάπως πρέπει να επιβιώνει ο καθείς, ιδίως αν δεν ξέρει άλλη δουλειά από τον σοσιαλισμό και την με το ζόρι σωτηρία του κόσμου.
Θα πεις: μήπως και με άλλα κόμματα δεν συμβαίνει το ίδιο – δηλαδή επίτηδες εμφανίζονται ιδεολογικώς αινιγματικά, ήτοι τουρλού, εκπέμποντας θολές, αριστεροδέξιες ανταύγειες κι όποιον πελάτη αρπάξουμε. Είναι το σύστημα πετάμε την μπάλα στα περιστέρια κι όποιο περιστέρι σηκωθεί, σηκώθηκε. Κι έτσι ζούμε όλοι μέσα σε πολλαπλή σύγχυση, και όσον αφορά τα παγκόσμια γεγονότα και όσον αφορά τη μικρή αυλή μας, όπου δύσκολα βγάζεις άκρη ιδεολογική, κομματική, ή, ψυχαναλυτική. Πιο πολύ παίζουν μερικά πρόσωπα ως περσόνες, ως ιδιαιτερότητες θα έλεγες, παρά ως ισχυρές προσωπικότητες που θα μπορούσαν, και με τη βοήθεια ισχυρών, διαλεχτών επιτελείων να στήσουν ένα σοβαρό σύστημα που να διαφεύγει της ευτραπελίας. Δύσκολο, θα πεις, αυτό, και πόσοι θα το ανέχονταν – πιο εύκολο είναι να βρεις κάπως σοβαροφανείς, θεατρικές περιπτώσεις, ιδεοδαγκωμένους, και, πού και πού καμιά πλανώμενη (κομματικώς) πασιονάρια που ενίοτε δεν περιφρονεί κι ένα κομψό ταγέρ και μια τσάντα Louis Vuitton – βαθύς, σοσιαλιστικός καημός η ακριβή τσάντα.
Εχουμε ανάγκη από σαφήνεια αλλά και από πρωτότυπη όραση – θυμήθηκα τώρα τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος όταν όλοι λατρεύαμε τον Γκάλη, εκείνος δεν τον άντεχε και, σε ένα ματς που τον ρωτήσανε, είπε «Μα τι πράμα είναι αυτός ο Γκάλης, παίρνει την μπάλα και βάζει οπωσδήποτε καλάθι. Δεν είναι εντελώς αντι-ερωτικό;». Γενικώς χρειαζόμαστε ανακαίνιση και φρέσκια, απρόσμενη αντίληψη, τώρα που διάφορες προοδευτικές ποικιλίες έφεραν ξανά τη Δεξιά στη μόδα. Βιοδιασπώμενα κόμματα που δεν υπάρχουν παρά σε ρευστή κατάσταση αέναων μετακομίσεων και μεταφοράς μεταφερομένου – αλλά η σύγχυση υπάρχει σχεδόν παντού κι αυτό είναι το θέμα: ποιος νικάει στο Ιράν; Κανείς δεν ξέρει. Ποιος νικάει στην Ουκρανία; Κανείς δεν ξέρει. Τι μέρα έχουμε σήμερα; Αρκετά πιθανό να είναι Σάββατο – μη ρωτάς για τις μέρες εμένα, έναν συνταξιούχο.