Παραλίες ως εργαστήρια πολιτικής οικονομίας

Από τις μεγάλες μεταναστεύσεις του πλανήτη, καμιά δεν ανταγωνίζεται σε κανονικότητα τον Αύγουστο. Αδειάζουν πόλεις, γεμίζουν παραλίες. Οι σχολιαστές, μαζεύουν τη φαρέτρα γνώσεων και την εφαρμόζουν σε νέα αντικείμενα. Τα παζλ με τις διαλύσεις και επανασυστάσεις κομμάτων, οι πόλεμοι, οι δασμοί, η ανάπτυξη ξεκουράζονται.  Στο νέο περιβάλλον, όμως συναντούν τον απόηχο μιας άλλης μάχης – της μάχης της ξαπλώστρας.

Η μάχη αυτή, must του καλοκαιριού, έχει εν πολλοίς κριθεί.  Κάθε παραλία έχει χωριστεί σε δύο επικράτειες: μια επικράτεια της Ξαπλώστρας και του κέρδους, και μια της Πετσέτας και της Ελευθερίας.

Οι χιλιοτραγουδισμένες ομηρικές μονομαχίες αφορούσαν τα σύνορα. Οι αδειούχοι, όσο και αν θα ήθελαν, πρέπει να αποδεχθούν τα τετελεσμένα (κάτι σαν το Κυπριακό) και να ζήσουν με τα αποτελέσματά τους.

Οι πιο οξυδερκείς σχολιαστές του Αυγούστου θα συνειδητοποιήσουν ότι το ενδιαφέρον, πλέον, δεν έγκειται στα όρια, αλλά στο τι γίνεται μέσα σε κάθε επικράτεια. Διότι, το τι γίνεται εκεί διέπεται από διαφορετικούς κανόνες λειτουργίας. Η κάθε παραλία, μάλιστα, μπορεί να αντιμετωπιστεί ως εργαστήριο πολιτικής οικονομίας, αφού αποτυπώνει διαφορετικά σημεία ισορροπίας. Γνωρίζουν οι σχολιαστές ότι η οικονομική θεωρία, με την αρχική της μορφή ως πολιτική οικονομία, αναπτύχθηκε προκειμένου να εξηγεί ακριβώς αυτού του είδους τα φαινόμενα.  Οπλισμένος με ψήγματα θεωρίας, ψάχνει διανοητική δροσιά, αντιπαραθέτοντας τις προβλέψεις διαφορετικών μοντέλων με αυτά που βλέπει.  Ποιο μοντέλο εξηγεί την κατάσταση στην κάθε παραλία και από τι εξαρτάται το τελικό αποτέλεσμα;

Ας αρχίσουμε από το Ξαπλωστράν. Αυτό προέκυψε από μηχανισμούς αντίστοιχους της εμπέδωσης της φεουδαρχίας (καταπάτηση/απονομή) ή από δημοπρασία εκ μέρους πεφωτισμένου άρχοντα. Μετά την απόκτηση του δικαιώματος, όμως, ο εκμεταλλευτής είναι απόλυτος άρχοντας, χωρίς ανταγωνισμό – στου οποίου τις αποφάσεις ο λουόμενος αναγκαστικά προσαρμόζεται. Πώς, όμως, αποφασίζει ο φεουδάρχης; Πόσο εντατικά προσπαθεί να εξορύξει την υπεραξία προκειμένου να καλύψει το κόστος του (ή να κονομήσει γενικώς); Πόσο λαμβάνει υπόψη τους χρήστες; Τα οικονομικά της παραλίας (και της ποιότητας) έχει διερευνήσει ο Hotelling, που κατέληξε ότι θα τείνει να κυριαρχήσει το γούστο του μεσαίου ανθρώπου. Ακριβέστερα, μάλιστα, αυτού που ο φεουδάρχης θεωρεί ως γούστο του μεσαίου ανθρώπου. Και (φοβάται η λουόμενη) αυτό σημαίνει φασαρία, μπιτς μπαρ, και εντύπωση συνωστισμού ακόμη και όταν οι ξαπλώστρες είναι άδειες και το εισιτήρια δυσπρόσιτο.

Τι γίνεται, αντιθέτως, στην Πετσετία; Η επικράτεια εκείνη προέκυψε από μάχες ρομαντικών, σε αναζήτηση ησυχίας προκειμένου να αφοσιωθούν στο ηλιοβασίλεμα, στον Ομηρο, στον Προυστ, ή έστω στον Πικετί. Μακάρι. Στην πραγματικότητα των περιαστικών παραλιών, η ελευθερία συχνά προσκρούει στην Τραγωδία των Κοινών. Εκεί η εφαρμογή έστω των ελάχιστων κανόνων επαφίεται στο κοινό περί δικαίου αίσθημα ή απλώς στη φιλοπατρία. Αυτή εφαρμόζεται εύκολα σε ερημική παραλία, αλλά εξαφανίζεται με την άφιξη της πρώτης θορυβώδους οικογένειας, οπλισμένης με  την τεράστια ομπρέλα, τα κεφτεδάκια, τις ρακέτες και τα φορητά μεγάφωνα που διατυμπανίζουν τα τελευταία χιτ. Η έννοια του ζωτικού χώρου καταλήγει να μετράται σε τετραγωνικά εκατοστά ελεύθερης άμμου.

Ποιες παράμετροι κρίνουν την ισορροπία; Τι είναι χειρότερο; Πώς το αποφεύγει ο ταλαίπωρος; Αγοράζεται η ησυχία;

Το ενδιαφέρον των οικονομικών είναι ότι σπάνια έχουν μονοσήμαντη κατάληξη. Τα θερινά εργαστήρια πολιτικής οικονομίας εργάζονται εντατικά. Αναμένονται πορίσματα τον Σεπτέμβριο.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.