Κύπρος: Ουδέτερο έδαφος με ανακωχή λόγω συμφερόντων
Από το κατεχόμενο Τρίκωμο μέχρι τον Αγιο Αμβρόσιο και την Κερύνεια, η ακτογραμμή της Βόρειας Κύπρου αλλάζει με ταχύτητα που δύσκολα αποτυπώνεται όχι μόνο στους χάρτες, αλλά και στη μνήμη όσων επισκεπτόμαστε σποραδικά τα Κατεχόμενα.
Συγκροτήματα χιλιάδων διαμερισμάτων, πύργοι με πισίνες και ολόκληρες «μικρές πόλεις» πωλούνται είτε νεόδμητα είτε ακόμη και από μακέτες, σε τεράστιες αφίσες με διαφημίσεις στα αγγλικά, τα ρωσικά, τα περσικά και τα αραβικά. Πριν από τον πόλεμο στη Γάζα υπήρχαν κάποιες και στα εβραϊκά.
Στα γραφεία πωλήσεων συναντώνται άνθρωποι των οποίων οι χώρες βρίσκονται σε πόλεμο ή σε ανοιχτή σύγκρουση. Ρώσοι και Ουκρανοί, Ισραηλινοί και Ιρανοί αγοράζουν στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο. Δεν πρόκειται για συμφιλίωση, αλλά για την πολύ πρακτικότερη ανακωχή του οικονομικού συμφέροντος.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε ο έποικος «υπουργός» Μεταφορών του κατοχικού καθεστώτος Ερχάν Αρικλί – ένας εκ των καταζητουμένων για τη δολοφονία του Σολωμού Σολωμού, ο οποίος είχε αποκαλύψει πρόσφατα ότι, σε ταξίδι του στο Κιργιστάν, συνελήφθη λόγω του κυπριακού εντάλματος που εκκρεμεί εις βάρος του στην Ιντερπόλ –, μεταξύ 2021 και 2024 πωλήθηκαν σε ξένους 9.408 κατοικίες. Οι περισσότεροι αγοραστές ήταν Τούρκοι, ενώ οι πολίτες της ΕΕ αγόρασαν 2.314 και οι Ρώσοι 1.196. Ο αριθμός για το Ιράν, το οποίο κατέλαβε την τέταρτη θέση, παραδόξως δεν δημοσιοποιήθηκε, αλλά ήταν λίγο χαμηλότερος, ενώ οι Ισραηλινοί απέκτησαν 611 ακίνητα.
Το μοντέλο στηρίχθηκε στις χαμηλότερες τιμές έναντι των ελεύθερων περιοχών, στις αγοραπωλησίες σε στερλίνες, στη δυνατότητα μακροχρόνιας αποπληρωμής με δόσεις απευθείας προς τον εργολάβο – συνήθως σφετεριστή – και στην υπόσχεση υψηλών αποδόσεων. Στο Long Beach, τα άλλοτε Περβόλια του Τρικώμου, ένα μόνο συγκρότημα διαφημίστηκε με 1.600 κατοικίες και το υπό ανέγερση διπλανό του με άλλες 2.345.
Η αγορά περνά, πάντως, μια περίοδο κρίσης. Οι νέοι περιορισμοί των Κατεχομένων, η αύξηση των φόρων, η υπερπροσφορά και οι ποινικές διώξεις της Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν περιορίσει το ενδιαφέρον. Τον Μάιο οι τιμές των διαμερισμάτων στα Κατεχόμενα εμφανίζονταν μειωμένες κατά 4,87% σε ετήσια βάση. Το απόθεμα, όμως, που δημιούργησε ο προηγούμενος οικοδομικός οργασμός παραμένει.
Η καταδίκη του ισραηλινού επιχειρηματία Σιμόν Αϊκούτ σε πέντε χρόνια φυλάκιση, μετά την παραδοχή ενοχής σε δεκάδες κατηγορίες για παράνομη εκμετάλλευση ελληνοκυπριακής γης, έδειξε ότι η Δημοκρατία είναι πλέον διατεθειμένη να μεταφέρει το Περιουσιακό από τις διαπραγματεύσεις στις δικαστικές αίθουσες. Οι εκτάσεις της υπόθεσης πλησίαζαν τα 400.000 τετραγωνικά μέτρα.
Οι ελεύθερες περιοχές
Στις ελεύθερες περιοχές η αγορά είναι νόμιμη και η οικονομική δυναμική εντυπωσιακή. Το 2025 καταγράφηκαν συναλλαγές – ρεκόρ ύψους 6,5 δισ. ευρώ. Από τα 25.600 ακίνητα που άλλαξαν χέρια, τα 7.255 αγοράστηκαν από ξένους – ποσοστό 28% και αύξηση 16% μέσα σε έναν χρόνο. Η Πάφος, η Λάρνακα και η Λεμεσός απορρόφησαν το 80% της αύξησης.
Στη Λάρνακα οι Ισραηλινοί είχαν ήδη συνδεθεί με 1.406 αγορές από το 2021 έως τις αρχές του 2025, ενώ ισχυρή παρουσία έχουν και οι Λιβανέζοι. Στη Λεμεσό καταγράφονταν 2.561 ρωσικές αγορές, με τους Ουκρανούς επίσης ανάμεσα στις κυριότερες εθνικότητες. Η πραγματική παρουσία είναι πιθανότατα μεγαλύτερη, καθώς αρκετά ακίνητα αποκτώνται μέσω κυπριακών εταιρειών.
Οι νέες κοινότητες
Το ακίνητο, ωστόσο, είναι μόνο η επιφάνεια. Η μαζική εγκατάσταση ξένων κοινοτήτων δημιουργεί σταδιακά παράλληλες πόλεις μέσα στις κυπριακές πόλεις. Σχολεία, εστιατόρια, χώροι λατρείας, καταστήματα τροφίμων, πολιτιστικά κέντρα και ιδιωτικές υπηρεσίες οργανώνονται γύρω από τη γλώσσα και τις ανάγκες κάθε κοινότητας.
Ηδη από τα τέλη του 2024 υπολογιζόταν ότι περίπου 3.500 ισραηλινές οικογένειες, συνολικά σχεδόν 15.000 άνθρωποι, ζούσαν στις ελεύθερες περιοχές. Η αύξηση επιταχύνθηκε μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τους πολέμους που ακολούθησαν.
Η παρουσία αυτή αποκτά πλέον μόνιμες υποδομές. Στη Λεμεσό κατασκευάζεται το πρώτο μεγάλο εβραϊκό σχολείο της Κύπρου, μια επένδυση τουλάχιστον 50 εκατ. ευρώ, το οποίο προγραμματίζεται να λειτουργήσει το 2027 και να φιλοξενεί έως 1.500 μαθητές. Ιδιωτικά αγγλόφωνα σχολεία έχουν ήδη προσαρμόσει τις υπηρεσίες και τη διατροφή τους στις ανάγκες ισραηλινών οικογενειών.
Αντίστοιχα, οι Λιβανέζοι οργανώνονται γύρω από εκκλησιαστικές κοινότητες, αραβόφωνα δίκτυα και επιχειρήσεις εστίασης, ενώ οι Ουκρανοί δημιούργησαν στη Λάρνακα το δικό τους πολιτιστικό κέντρο. Το Obiimy λειτουργεί ως σημείο συνάντησης οικογενειών και παιδιών, ενώ η ουκρανική κοινότητα συμμετείχε, μαζί με Κυπρίους, στην ανακαίνιση του δημοτικού πάρκου Οδησσού.
Δίπλα, όχι μαζί
Είναι ειρηνική η συνύπαρξη; Απολύτως, αλλά αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην και ανάμειξη. Ρώσοι και Ουκρανοί εργάζονται στις ίδιες επιχειρήσεις και στέλνουν τα παιδιά τους στα ίδια αγγλόφωνα σχολεία, αλλά διατηρούν διαφορετικά πολιτιστικά δίκτυα, εκδηλώσεις και ιστορικές αφηγήσεις. Ισραηλινοί και Λιβανέζοι μπορεί να κατοικούν στον ίδιο πύργο ή να αγοράζουν από τον ίδιο εργολάβο, αλλά δεν συζητούν τον πόλεμο που τους έφερε στην Κύπρο.
Καταγράφηκαν και ορισμένα αντισημιτικά επεισόδια, όχι σοβαρά, με δράστες Σύρους. Οι τελευταίοι συνελήφθησαν αμέσως, τους αφαιρέθηκε το καθεστώς προστασίας που είχαν ή διεκδικούσαν και απελάθηκαν. Η Λευκωσία έχει υιοθετήσει άτεγκτη στάση, αντιλαμβανόμενη τη ζημιά που μπορεί να προκληθεί όχι μόνο στον τουρισμό, αλλά κυρίως στην αγορά ακινήτων και στο επιχειρείν – τομείς στους οποίους όλες οι κοινότητες συνεισφέρουν τα μέγιστα.
Μιλάμε, άλλωστε, για ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο παράγει τεράστια προστιθέμενη αξία για την κυπριακή οικονομία, ιδίως στην τεχνολογία, στις υπηρεσίες, στα χρηματοοικονομικά, στη ναυτιλία και σε πολλούς άλλους τομείς.
Ισως κυρίως γι’ αυτό να πρόκειται για συνύπαρξη μέσω αμοιβαίας απόστασης, όχι κατ’ ανάγκην φυσικής. Οι κοινότητες δεν συγκρούονται, αλλά συχνά δεν αναζητούν ούτε βαθύτερη επαφή. Κοινή γλώσσα γίνεται συνήθως η αγγλική και κοινή ταυτότητα εκείνη του πελάτη, του εργαζομένου, του επιχειρηματία ή του ιδιοκτήτη.
Η γεωπολιτική επίδραση, πάντως, δεν μπορεί να αποφευχθεί. Συναγωγές, ισραηλινές επιχειρήσεις και άλλες εγκαταστάσεις λειτουργούν υπό αυξημένα μέτρα ασφαλείας. Η πολύκροτη υπόθεση με τους πέντε Παλαιστινίους, οι οποίοι φέρονται να συνδέονταν με σχέδιο της τρομοκρατικής οργάνωσης Χαμάς σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένης της Ελλάδας, κατέδειξε ότι οι συγκρούσεις της περιοχής μπορούν ούτως ή άλλως να εισαχθούν σε ένα νησί το οποίο αποτελούσε ανέκαθεν κέντρο κατασκοπείας.
Κάπως έτσι αλλάζουν οι πραγματικότητες και στις δύο πλευρές του νησιού. Κάποτε προς το καλό, την ανάπτυξη και την οικονομική ευημερία των κατοίκων· κάποτε προς το κακό, ειδικά όταν μιλάμε για τα Κατεχόμενα και την παγίωση μιας κατάστασης η οποία απειλεί να τινάξει στον αέρα κάθε συζήτηση για την πτυχή του Περιουσιακού στις συνομιλίες για το Κυπριακό – αν δεν το έχει κάνει ήδη. Αλλά και στις ελεύθερες περιοχές η εκτίναξη των τιμών στην αγορά ακινήτων έχει προκαλέσει σοβαρό πρόβλημα στους ντόπιους, οι οποίοι δεν μπορούν να αγοράσουν ή και να νοικιάσουν ακόμη σε πολλές περιοχές.
Η Πράσινη Γραμμή χωρίζει δύο νομικά σύμπαντα. Δεν εμποδίζει, όμως, τα ίδια κεφάλαια και τους ίδιους φόβους να διαμορφώνουν και τα δύο. Στην Κύπρο το συμφέρον μπορεί να ενώσει τους εχθρούς ή να τους εξαναγκάσει σε μια συμβίωση επιβίωσης – τουλάχιστον όσο κανείς δεν υποχρεώνεται να μιλήσει για όσα τους χωρίζουν.
Οικειοθελώς, πάντως, δεν επιλέγει σχεδόν κανείς να το κάνει, ούτε σε ατομικό ούτε σε εθνικό επίπεδο. Η Κύπρος τούς παρέχει την πολυτέλεια να ξεχνούν όσα θέλουν να ξεχάσουν. Ούτε αυτό, όμως, πρέπει κανείς να το θεωρεί δεδομένο.