Πέδρο Σάντσεθ: Η δύναμη της πολιτικής αντοχής
Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική όπου όλοι μοιάζουν βέβαιοι για το τέλος μιας διαδρομής. Οι αντίπαλοι πανηγυρίζουν, οι φίλοι αποστασιοποιούνται και οι περισσότεροι θεωρούν ότι η Ιστορία έχει ήδη γραφτεί.
Τον Πέδρο Σάντσεθ τον γνώρισα τότε.
Είχε παραιτηθεί από την ηγεσία του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Κόμματος και είχε παραδώσει ακόμη και τη βουλευτική του έδρα. Κανείς δεν πίστευε ότι θα επέστρεφε. Ηρθε τρεις φορές στην Ελλάδα, στις συζητήσεις που οργανώναμε στο ΔΙΚΤΥΟ για το μέλλον της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Δεν θυμάμαι να μιλάει για τη δική του πολιτική διαδρομή. Θυμάμαι έναν πολιτικό που αναζητούσε απαντήσεις για το πώς η σοσιαλδημοκρατία θα μπορούσε να ξαναβρεί τον ρόλο της σε μια Ευρώπη που άλλαζε ταχύτερα από τις πολιτικές της βεβαιότητες.
Η πρόσφατη συζήτηση που άνοιξε και στην Ελλάδα με αφορμή τη Θέουτα έφερε ξανά τον Σάντσεθ στο επίκεντρο. Η επικαιρότητα φωτίζει μόνο στιγμές. Η πολιτική κρίνεται στις διαδρομές.
Η επιστροφή του στην εξουσία δεν ήταν προϊόν συγκυρίας. Αρνήθηκε να διευκολύνει, έστω και με αποχή, την παραμονή του Μαριάνο Ραχόι στην πρωθυπουργία. Παράλληλα, απέτυχαν και οι προσπάθειές του να συγκροτήσει μια προοδευτική κυβερνητική πλειοψηφία, καθώς δεν αποδέχθηκε τους όρους που έθεταν οι Podemos. Η σύγκρουση που ακολούθησε στο εσωτερικό του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE) οδήγησε στην παραίτησή του από την ηγεσία και, λίγο αργότερα, στην παραίτησή του από τη βουλευτική του έδρα. Περιόδευσε σε ολόκληρη την Ισπανία, μίλησε με τα μέλη του PSOE, επέστρεψε στην ηγεσία και λίγο αργότερα έγινε πρωθυπουργός μετά την επιτυχημένη πρόταση δυσπιστίας κατά της κυβέρνησης Ραχόι. Στις εκλογές που ακολούθησαν, το PSOE αναδείχθηκε πρώτο κόμμα.
Η πολιτική ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο η ικανότητα να επιστρέφεις ύστερα από μια ήττα. Είναι η ικανότητα να επιμένεις σε μια στρατηγική όταν γνωρίζεις ότι θα συγκρουστείς ακόμη και με το ίδιο σου το κόμμα.
Η διακυβέρνησή του δεν υπήρξε χωρίς αντιφάσεις. Ο απολογισμός της όμως περιλαμβάνει μια οικονομία που ανέκαμψε δυναμικά μετά την πανδημία, σημαντική μείωση της ανεργίας, αύξηση του κατώτατου μισθού, αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων υπέρ του κοινωνικού κράτους και φιλεργατικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι έξω από την Ισπανία ο Σάντσεθ αντιμετωπίζεται ως ένας από τους λίγους ηγέτες της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας που διατήρησαν την παράταξή τους στην εξουσία σε μια περίοδο γενικευμένης υποχώρησης των ιστορικών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων.
Το ίδιο ισχύει και για τη μετανάστευση. Συχνά αξιολογούμε τις επιλογές της Ισπανίας με βάση τις δικές μας εμπειρίες. Ομως η Ισπανία αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις. Διαχειρίζεται τη σχέση με το Μαρόκο, τη Θέουτα και τη Μελίγια, τις μεταναστευτικές ροές από τη Βόρεια και τη Δυτική Αφρική, (που εντοπίζονται σε συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη) και ταυτόχρονα μια οικονομία που αναπτύσσεται και αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η νομιμοποίηση μεγάλου αριθμού μεταναστών που ήδη ζούσαν και εργάζονταν στη χώρα. Η πλειονότητά τους προέρχεται από τη Λατινική Αμερική, μιλάει ισπανικά και ενσωματώνεται ευκολότερα στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας. Πρόκειται για μια πολιτική που απαντά σε συγκεκριμένες δημογραφικές και οικονομικές ανάγκες της Ισπανίας.
Το ίδιο ισχύει και για την εξωτερική πολιτική. Η Ισπανία δεν έχει τις ίδιες γεωπολιτικές προκλήσεις με την Ελλάδα. Δεν αντιμετωπίζει μια διαρκή αναθεωρητική απειλή ούτε αμφισβήτηση της εθνικής της κυριαρχίας, όπως συμβαίνει με τη χώρα μας. Οι βασικές προκλήσεις της προέρχονται από τη σχέση με το Μαρόκο, την προστασία της Θέουτα και της Μελίγια, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και τις εσωτερικές ισορροπίες με την Καταλωνία και τη Χώρα των Βάσκων. Οι επιλογές κάθε κυβέρνησης διαμορφώνονται μέσα στο γεωπολιτικό και πολιτικό πλαίσιο.
Η περίπτωση του Πέδρο Σάντσεθ δεν αφορά μόνο την Ισπανία. Αφορά τη σημερινή ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, η οποία καλείται να δώσει απαντήσεις στη μετανάστευση, στη δημογραφική συρρίκνωση, στην έλλειψη εργατικού δυναμικού, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις νέες γεωπολιτικές εντάσεις, μέσα σε πολιτικά συστήματα όπου οι μονοκομματικές κυβερνήσεις αποτελούν όλο και περισσότερο την εξαίρεση.
Η μεγαλύτερη πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τον Σάντσεθ δεν αφορά τις οικονομικές του επιδόσεις. Αφορά κυρίως τις κοινοβουλευτικές συνεργασίες που επέλεξε για να εξασφαλίσει πλειοψηφία. Γεγονός όμως είναι ότι κατάφερε να διατηρήσει την πολιτική πρωτοβουλία και να επιβάλει τον στρατηγικό προσανατολισμό της κυβέρνησής του.
Δεν γνωρίζω πώς θα καταγράψει η Ιστορία τον Πέδρο Σάντσεθ. Γνωρίζω ότι η διαδρομή του φωτίζει με σπάνια καθαρότητα τα διλήμματα της εποχής μας: την πολιτική ανθεκτικότητα, τη σχέση με την κοινωνική βάση και την ικανότητα της σοσιαλδημοκρατίας να παραμένει δύναμη διακυβέρνησης σε έναν κόσμο που αλλάζει με νέες προκλήσεις που δεν είχαμε δει ξανά στο παρελθόν.
Η Αννα Διαμαντοπούλου είναι πρόεδρος του ανεξάρτητου, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, οργανισμού πολιτικής και έρευνας ΔΙΚΤΥΟ για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, πρώην επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πρώην υπουργός, μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ